Dünya 5 dk okuma

Birleşmiş Milletler Raporu Küresel Çapta Evlilik İçi Rıza Krizini Ortaya Koydu

Birleşmiş Milletler raporuna göre, küresel çapta her dört kadından biri eşlerinin cinsel ilişki taleplerini reddetme yetkisine sahip değil.

S
Editör
Selin Aras
Yayınlanma Tarihi
Paylaş
Birleşmiş Milletler raporu ve kadın hakları konulu basın toplantısı
BM verilerine göre dünya genelinde kadınların önemli bir kesimi evlilik içinde rıza hakkından mahrum bırakılıyor.

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu tarafından yayımlanan son kapsamlı araştırma raporu, dünya genelinde her dört kadından birinin eşlerinin cinsel ilişki taleplerini reddetme yetkisine veya gücüne sahip olmadığını gözler önüne serdi. Küresel ölçekte toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddetle mücadele alanındaki eksiklikleri tüm çıplaklığıyla gözler önüne seren bu çarpıcı veriler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Batı ve Orta Afrika bölgelerinde kadınların yaklaşık yüzde 45 gibi çok yüksek bir oranının evlilikleri içerisinde rıza göstermeme hakkından mahrum olduğu tespit edilirken, genç kızların ve ergen yaş gruplarındaki bireylerin bu krizden en ağır şekilde etkilendiği vurgulandı.

Perşembe günü kamuoyuyla paylaşılan Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu raporu, dünya genelinde evlilik kurumunun içindeki güç dengesizliklerini ve yasal boşlukları uluslararası hukukun masasına yatırdı. Araştırma sonuçlarına göre, Doğu ve Güney Afrika ile Arap ülkelerinde kadınların üçte biri, yani yüzde 33'ü benzer bir çıkmazla karşı karşıya kalırken, Latin Amerika ve Karayipler bölgesinde ise her on kadından birinin cinsel ilişkiye hayır deme imkanından yoksun olduğu kaydedildi. Uzmanlar, bu tablonun sadece bölgesel bir sorun olmadığını, evrensel insan hakları standartlarının uygulanmasında yaşanan küresel bir tıkanıklığın göstergesi olduğunu belirtiyor.

Çalışmanın derinlemesine analiz edilen alt başlıkları arasında, özellikle 15 ila 19 yaş arasındaki genç kızların 45 ila 49 yaş aralığındaki kıdemli kadınlara kıyasla cinsel özerklik konusunda çok daha dezavantajlı konumda olduğu tespiti yer aldı. Sekiz farklı ülkenin mukayeseli verileri üzerinden gerçekleştirilen bu analiz, Angola, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Kazakistan, Malavi, Mali, Nijerya, Tacikistan ve Zambiya gibi coğrafyalarda ergen evliliklerinin yarattığı riskleri net bir şekilde ortaya koydu. Elde edilen bulgular, adölesan kız çocuklarının yakın partner şiddetine maruz kalma oranlarının son derece yüksek seviyelerde seyrettiğini kanıtlayan akademik araştırmalarla birebir örtüşüyor.

Küresel Rıza Krizinin Bölgesel Dağılımı ve Demografik Boyutları

Raporun en dikkat çekici bulgularından biri, bölgesel eşitsizliklerin kadının bedensel bütünlüğü üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne sermesi oldu. Özellikle Batı ve Orta Afrika'da neredeyse her iki kadından birinin evlilik birliği içinde kendi iradesini ortaya koyamaması, kültürel normlar ile evrensel hukuk arasındaki derin uçurumu işaret ediyor. Bu coğrafi bölgelerde yaşayan kadınlar, geleneksel baskılar ve ekonomik bağımlılıklar sarmalında rıza kavramının var olamadığı bir aile yapısının içerisine hapsediliyor.

Doğu ve Güney Afrika ile Arap devletleri ekseninde de tablonun vahameti pek farklı seyretmiyor. Söz konusu bölgelerde kadınların yüzde 33'lük kesimi, geleneksel ataerkil yapının kuralları altında cinsel özerklikten mahrum bırakılıyor. Latin Amerika ve Karayipler coğrafyasında ise bu oran yüzde 10 seviyelerine gerilese de, sorunun evrensel niteliği göz önüne alındığında hiçbir coğrafyanın bu insan hakları ihlalinden muaf olmadığı açıkça görülüyor.

Demografik veriler incelendiğinde, yaş faktörünün rıza gösterme yeteneği üzerinde doğrudan belirleyici bir rol oynadığı göze çarpıyor. Genç yaşta evlendirilen kız çocukları, yaşça büyük kadınlara kıyasla aile içi güç dengesizliklerine karşı çok daha savunmasız kalıyor. Uzmanlar, bu durumun nesiller boyu devam eden bir şiddet döngüsünü tetiklediğini ve çocuk yaşta evliliklerin önlenmesinin hayati bir zorunluluk olduğunu ifade ediyor.

Uluslararası Sözleşmelerin Sahadaki Uygulama Açmazları

Küresel insan hakları örgütü Equality Now bünyesinde görev yapan hukukçu Jean-Paul Murunga, ortaya çıkan bu verileri değerlendirirken durumun vahametine dikkat çekti. Afrika kıtasının genel olarak kadınlar ile erkekler arasında yasal eşitliği güvence altına alan Maputo Protokolü'nü kabul etmiş olmasına rağmen, bu taahhütlerin sahada karşılık bulmasında büyük engeller bulunduğunu belirtti. Murunga, kadınların ve kız çocuklarının bu uluslararası sözleşmelerin sağladığı korumadan tam anlamıyla yararlanabilmesi için atılması gereken çok sayıda adli adım olduğunu ifade etti.

Afrika Birliği tarafından 2003 yılında kabul edilen Maputo Protokolü, kadınların haklarını garanti altına alan ve devletlere şiddete karşı koruma yükümlülüğü getiren tarihi bir anlaşma olma özelliği taşıyor. Söz konusu protokol, evliliğin tam ve gönüllü rızaya dayanması gerektiğini açıkça teyit ediyor. Ancak teoride var olan bu güçlü yasal zemin, pratik hayatta karşılaşılan yerel gelenekler ve eksik iç hukuki düzenlemeler nedeniyle etkisiz kalabiliyor.

“

Temel ilke son derece açıktır; özgür ve gönüllü rıza olmaksızın gerçekleşen her türlü cinsel ilişki, evlilik içinde dahi olsa cinsel şiddet suçunu oluşturur. Evlilik kurumu hiçbir tarafa sürekli veya zımni bir rıza hakkı vermez; kadın cinsel faaliyette bulunup bulunmayacağına her koşulda kendisi karar verme hakkını saklı tutar.

Alıntıyı Paylaş

Yasal Boşluklar ve Evlilik İçi Tecavüzün Cezalandırılmasındaki Engeller

Hukuki açıdan bakıldığında, dünya genelinde birçok ülkenin ulusal mevzuatında evlilik içi tecavüzün açıkça suç olarak tanımlanmadığı görülüyor. Jean-Paul Murunga'nın hazırladığı 2004 tarihli rapora göre, Fildişi Sahili, Etiyopya ve Güney Sudan dahil olmak üzere Afrika'daki yedi ülke, kocaları evlilik içi tecavüz suçlamasından açıkça muaf tutuyor. Tanzanya ve Eritre gibi bazı ülkelerde ise bu fiil yalnızca çiftlerin aynı çatı altında yaşamadığı durumlarda suç kabul ediliyor.

Bu tür yasal boşluklar, özellikle çocuk evliliklerinin yasal olduğu coğrafyalarda savunmasız çocukların hiçbir koruma mekanizmasından yararlanamamasına yol açıyor. Evlilik dışı gerçekleştiğinde doğrudan ağır bir suç olarak sınıflandırılacak olan fiiller, evlilik kisvesi altında meşrulaştırılarak cezasızlık zırhına büründürülüyor. Örneğin Gabon'da kaçırılarak evlendirilen bir çocuğun davası, ancak evliliğin hukuken feshedilmesinin ardından görülebiliyor.

Söz konusu yasal korumasızlığın temelinde, evlilik yoluyla kadının eşiyle cinsel ilişkiye kalıcı olarak rıza gösterdiği yönündeki kökleşmiş yanılgı yatıyor. Birçok yerel toplulukta dini inançlar ve kültürel dogmalar, bu hatalı algının nesiller boyunca aktarılmasında kilit rol oynuyor. Kadınlar, uğradıkları ihlalleri birer suç olarak adlandırmak yerine toplumsal baskılar sebebiyle bunları kabullenmek zorunda bırakılıyor.

Kültürel Normlar ve Gelin Bedeli Geleneğinin Etkileri

Sierra Leone'de ergen kız çocuklarını destekleyen A Girl At A Time organizasyonunun kurucusu Alimatu Dimonekene, kıtada evlilik içinde rıza konusunun henüz tartışma platformlarına dahi taşınamadığını vurguluyor. Kadınların yaşadıkları mağduriyetleri tecavüz olarak adlandırmaktan kaçındığını, bunun yerine durumu normalleştirdiğini ya da suçun kendilerinde olduğunu düşündüklerini ifade ediyor. Batı Afrika kültüründe cinsel ilişkinin evliliğin vazgeçilmez bir yükümlülüğü olarak görüldüğünü dile getiriyor.

Geleneksel evlilik ritüellerinden biri olan ve damat tarafının gelin ailesine para, büyükbaş hayvan veya mal ödemesini içeren gelin bedeli uygulaması, toplumsal algıyı derinden şekillendiriyor. Dimonekene, bu bedelin ödenmesiyle birlikte erkeğin kadını mülkiyetine geçirdiği yönünde yanlış bir inancın hâkim olduğunu belirtiyor. Bu zihniyet yapısı sonucunda kadın, evlilik içinde finansal kararlardan çocuk yetiştirme süreçlerine ve mahremiyete kadar hiçbir alanda irade beyan edemez hale geliyor.

Önümüzdeki dönemde uluslararası kuruluşların ve sivil toplum aktörlerinin öncelikli hedefi, bu kültürel engellerin aşılması ve yerel yasalardaki cinsiyet eşitliğine aykırı maddelerin derhal ayıklanması olarak belirleniyor. Uzmanlar, kadının bedensel özerkliğinin tanınmadığı bir toplum yapısında kalkınma hedeflerine ulaşılamayacağının altını çiziyor.

Bu Haber Hakkında Ne Düşünüyorsunuz?