Amerika Birleşik Devletleri, 22 Temmuz'da yürürlüğe girecek şekilde bazı Brezilya ürünlerine %25 gümrük vergisi uygulama kararı aldı. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın ofisi, kararı iki ülke ilişkilerinde “üzücü bir dönüm noktası” olarak nitelendirerek misilleme yapacağını duyurdu. Brezilya, bu kararın eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun ailesinin Beyaz Saray üzerindeki baskısı ve yaklaşan seçimlere müdahale çabası olduğunu iddia ederken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Lula hükümetini “iyi niyetli müzakere etmemekle” suçladı.
Brezilya, Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı Brezilya ürünlerinin ithalatına %25 oranında gümrük vergisi uygulama kararına karşı misilleme yapma sözü verdi. 22 Temmuz'da yürürlüğe girmesi planlanan bu yeni vergiler, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerde önemli bir gerilime yol açtı. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın ofisi, kararı “iki ülke ilişkileri tarihinde üzücü bir dönüm noktası” olarak tanımladı ve vergilerin aşırı sağcı eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun ailesinin Beyaz Saray üzerindeki baskısının bir sonucu olduğunu belirtti.
Ticari Gerilimin Detayları ve Karşılıklı Suçlamalar
Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilciliği (USTR), geçtiğimiz ay önerilen ve çarşamba günü geç saatlerde doğrulanan tarifeleri, Brezilya'nın “ABD ticaretine zarar veren mantıksız eylemleri, politikaları ve uygulamaları” olarak gerekçelendirdi. Ancak Brezilya, iddiaları çürüten verileri defalarca sunmaya çalıştığını ve kararı öncelikli olarak siyasi bir hamle olarak gördüğünü açıkladı. Lula'nın partisinden politikacılar, bu adımı eski ABD Başkanı Donald Trump'ın Brezilya'da ekim ayında yapılacak seçimleri etkileme girişimi olarak değerlendiriyor.
Lula'nın Trump ile inişli çıkışlı seyreden ve şu anda düşük bir noktada bulunan ilişkisi, bu gerilimi daha da derinleştirdi. Lula, ekim ayındaki seçimlerde yeniden aday olurken, ana rakibi Bolsonaro'nun oğlu, aşırı sağcı senatör Flávio Bolsonaro olacak. Eski başkan Jair Bolsonaro, 2022 seçimlerini kaybetmesinin ardından sonuçları geçersiz kılmaya çalıştığı gerekçesiyle mahkum edildikten sonra adaylıktan çekilmişti.
USTR soruşturması, geçtiğimiz yıl temmuz ayında başlamıştı. Dönemin ABD Başkanı Trump, soruşturmanın başlatılma nedenlerinden biri olarak Bolsonaro'nun devam eden davasını göstermiş ve bunu “hemen bitmesi gereken bir cadı avı” olarak nitelendirmişti. Bolsonaro'nun diğer oğlu, o dönemde kongre üyesi olan Eduardo Bolsonaro, babasının uzun süredir müttefiki olan Trump'ı Brezilya'ya karşı misilleme tedbirleri almaya teşvik ettiğini iddia etmişti. Eduardo Bolsonaro daha sonra ABD'ye taşınmasının ardından koltuğunu kaybetmişti.
Lula'nın ofisi çarşamba günü yaptığı açıklamada, tarifelerin “Bolsonaro ailesinin aktif işbirliğiyle inşa edilen bir anlatının” sonucu olduğunu belirtti. Açıklamada, “Bunlar, seçim hedefleriyle hareket eden, ülkemize karşı komplo kuran ve açıkça eylemleri savunan sahte vatanseverlerdir” ifadeleri kullanıldı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington'da Bolsonaro'nun oğullarıyla yaptığı görüşmelerin ardından, ABD'nin neden bu tarifeleri uyguladığı konusunda herhangi bir karışıklık olmaması gerektiğini dile getirdi. Rubio, “Başkan Lula ve hükümeti ABD ile iyi niyetli müzakereler yapmadı. Geçtiğimiz yıl boyunca Lula, Brezilya halkının refahı için bir anlaşma yapmaktansa kendi egosunu ön planda tuttu ve bu tarifeler bunun bedelidir” şeklinde bir paylaşım yaptı.
Ancak geçtiğimiz yıldan bu yana yapılan kamuoyu yoklamaları, çarşamba günü açıklanan bir anket de dahil olmak üzere, tarifelerin Lula'nın Flávio Bolsonaro karşısındaki konumunu güçlendirdiğini gösteriyor. Brezilyalıların yarıdan fazlası, tarifelerden Bolsonaro ailesini sorumlu tutuyor.
Bu durum, Flávio Bolsonaro'yu geçtiğimiz hafta USTR duruşmasında ABD'den tarifeleri askıya almasını istemeye sevk etti, zira bu durumun Lula'ya seçimlerde fayda sağlayabileceğini savundu. Talebi göz ardı edildikten sonra, senatör perşembe sabahı yeni tarifelerden Lula'yı sorumlu tuttu. Rubio'nun yorumlarını yeniden paylaşan Flávio Bolsonaro, “Lula artık Brezilya başkanı olmaya uygun değil. Pilotsuz bir uçaktayız. Brezilya'nın Biden'ı huysuz, pervasız ve ulusumuz için bir tehlike haline geldi” ifadelerini kullandı.
Lula'nın ofisi ise “Karşılıklılık Yasası” kapsamında öngörülen araçları derhal devreye sokma prosedürlerine başlayacağını bildirdi. Bu yasa, Brezilya devletine misilleme tedbirleri alma yetkisi tanıyor.
ABD-Brezilya İlişkilerinin Tarihsel Arka Planı
Amerika Birleşik Devletleri ve Brezilya arasındaki ilişkiler, Latin Amerika'nın en büyük ekonomisi ve en kalabalık ülkesi olan Brezilya'nın küresel sahnedeki artan rolüyle birlikte tarihsel olarak karmaşık bir seyir izlemiştir. İki ülke arasındaki diplomatik bağlar, 19. yüzyılın başlarına kadar uzanmakla birlikte, zaman zaman ticari anlaşmazlıklar, siyasi farklılıklar ve bölgesel liderlik mücadeleleriyle gölgelenmiştir. Özellikle son yıllarda, Brezilya'daki siyasi değişimler ve ABD'deki yönetimlerin dış politika öncelikleri, ikili ilişkilerin dinamiklerini derinden etkilemiştir. Ticaret, güvenlik ve çevre gibi konularda işbirliği potansiyeli bulunsa da, tarım ürünleri ve sanayi malları üzerindeki gümrük vergileri gibi ticari engeller, zaman zaman gerilimlere neden olmuştur. Bu son gümrük vergisi kararı, iki ülke arasındaki uzun soluklu ekonomik ve siyasi ilişkilerdeki hassas dengeyi bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Gümrük Vergisi Kararının Çok Yönlü Yansımaları
ABD'nin Brezilya ürünlerine yönelik %25'lik ek gümrük vergisi kararı, sadece iki ülke arasındaki ticari dengeleri değil, aynı zamanda Brezilya'nın iç siyasetini ve küresel ticaret ilişkilerini de derinden etkileyecek potansiyele sahiptir. Ekonomik açıdan, Brezilya'nın ABD'ye yaptığı ihracatın maliyetini artırarak Brezilyalı üreticiler için rekabet gücünü azaltabilir ve bu durum, Brezilya ekonomisinde daralmaya yol açabilir. Siyasi olarak, bu karar Brezilya'daki yaklaşan seçimler öncesinde mevcut hükümetin ve muhalefetin söylemlerini şekillendirecek önemli bir faktör haline gelmiştir. Kamuoyu yoklamalarının da gösterdiği gibi, vergilerin sorumluluğu konusundaki tartışmalar, seçmen tercihlerini etkileyebilir. Ayrıca, bu durum Brezilya'nın diğer ticaret ortaklarıyla ilişkilerini gözden geçirmesine ve alternatif pazarlara yönelmesine neden olabilir, bu da küresel tedarik zincirlerinde yeni düzenlemeleri tetikleyebilir.
Anlık Nokta Editoryal Değerlendirmesi:ABD'nin Brezilya'ya yönelik gümrük vergisi kararı, ticari bir anlaşmazlığın ötesinde, iki ülkenin iç siyasi dinamiklerinin ve küresel güç mücadelesinin bir yansımasıdır. Bu durum, yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmakla kalmayacak, aynı zamanda Brezilya'nın dış politika yönelimlerini ve bölgesel konumunu da yeniden şekillendirebilecek stratejik bir hamledir.
Amerika Birleşik Devletleri'nin Brezilya ürünlerine uygulayacağı %25'lik gümrük vergileri 22 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın ofisi, ABD'nin gümrük vergisi kararını eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun ailesinin Beyaz Saray üzerindeki baskısı ve yaklaşan Brezilya seçimlerini etkileme çabası olarak değerlendiriyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Brezilya hükümetini Başkan Lula'nın kendi egosunu Brezilya halkının refahının önüne koyarak ABD ile iyi niyetli müzakereler yapmamakla suçladı.
Brezilya, ABD'nin gümrük vergisi kararına karşı “Karşılıklılık Yasası” kapsamında öngörülen misilleme tedbirlerini derhal devreye sokma prosedürlerine başlayacağını duyurdu.
