Gelişmekte Olan Ülkelerde Eğitim Yerine Borç Ödemeye Ayrılan Kaynaklar Artıyor: BM Raporu Endişe Verici Gerçekleri Ortaya Koyuyor

Eğitim Bütçeleri Borç Yükü Altında Eziliyor: En Kritik Noktalar

• Gelişmekte olan 113 ülke, 2025'te eğitim harcamalarından çok borç ödemelerine kaynak ayırdı.
• Sahra Altı Afrika'da borç ödemeleri, eğitime ayrılan bütçenin 3.6 katına ulaştı.
• Eğitim alanındaki uluslararası yardımda %30'a varan kesintiler beklenirken, bazı ülkeler yardımın %40'ından fazlasını kaybetti.

Birleşmiş Milletler'in (BM) eğitim ve kültür örgütü Unesco tarafından yayımlanan son raporu, gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmalarının önündeki en büyük engellerden birini gözler önüne serdi. Rapora göre, dünya genelinde 113 gelişmekte olan ülke, 2025 yılında eğitim harcamalarından daha fazla miktarı dış borçlarının faiz ve anapara ödemelerine ayırdı. Bu durum, özellikle Sahra Altı Afrika gibi bölgelerde daha da çarpıcı bir tablo çizerek, ülkelerin eğitim sistemlerine yeterli yatırım yapamamasına ve dolayısıyla kalkınma potansiyellerinin sekteye uğramasına neden oluyor.

Borç Servis Giderleri Eğitimin Önüne Geçti

Unesco'nun araştırması, 113 ülkenin tamamında 2025 mali yılında dış borçların servisi için ayrılan kaynağın, eğitim harcamalarını geride bıraktığını ortaya koydu. Özellikle Sahra Altı Afrika'da bu oran daha da vahim bir boyut kazanarak, ülkelere eğitim için harcadıklarından 3.6 kat daha fazla borç ödemesi yapıldığını gösterdi. Raporda dikkat çekilen bir diğer önemli nokta ise, Sri Lanka gibi bazı ülkelerde borç ödemelerinin eğitime ayrılan bütçenin tam 16 katına ulaşması. Bu durum, söz konusu ülkelerin ekonomik sürdürülebilirliğini tehdit ederken, gelecek nesillerin eğitim hakkını da riske atıyor.

Uluslararası Yardım Kesintileri Durumu Daha da Kötüleştiriyor

Eğitim alanındaki küresel yardımın 2027 yılına kadar %30'a varan oranlarda azalabileceği uyarısında bulunan Unesco, bu kesintilerin özellikle düşük ve orta gelirli ülkeleri olumsuz etkileyeceğini belirtti. Bu ülkeler, 2023 yılından bu yana eğitim yardımlarında zaten %21'lik bir kayıp yaşamış durumda. Afganistan, Mali, Nijer ve Liberya gibi bazı ülkeler ise son üç yılda uluslararası eğitim yardımının %40'ından fazlasını kaybetmiş durumda. Bu kesintiler, okulların temel ihtiyaçlarını karşılayamamasına, öğretmen maaşlarının ödenememesine ve eğitim kalitesinin düşmesine yol açıyor.

Ekonomik Kısır Döngü ve Kalkınma Engelleri

Unesco Eğitim Bölümü Direktörü Min Jeong Kim, mevcut yaklaşımların ülkeleri bir kısır döngüye hapsettiğini belirtti. Kim, "Mevcut yaklaşımlar, ülkeleri adeta bir kemer sıkma, yetersiz yatırım ve durgun kalkınma döngüsüne sokuyor. Bu durum, ülkelerin ekonomik büyüme konusundaki duruşlarını zayıflatıyor, yerel gelirleri mobilize etme kabiliyetlerini aşındırıyor ve nihayetinde zamanla borçlarını yönetme becerilerini de azaltıyor" dedi. Bu durumun, uzun vadede borçlu ülkelerin ekonomilerini geliştirme ve gelecekteki borç yükleriyle daha iyi başa çıkma kapasitelerini olumsuz etkileyeceği endişesi dile getiriliyor.

Borç Yapılandırmasında Kök Değişim Şart

Debt Justice gibi sivil toplum kuruluşları, Covid-19 pandemisi, enerji fiyatlarındaki artışlar, faiz oranlarındaki yükselişler ve iklim kaynaklı felaketler gibi bir dizi şokun ardından, borç ödemelerinin son 35 yılın zirvesine ulaştığını belirtiyor. Bu kuruluşlara göre, 56 ülke toplam gelirlerinin neredeyse beşte birini borç servisine ayırıyor. Tim Jones, "En kötü etkilenen ülkelerde bu durum, sağlık ve eğitim gibi temel hizmetlere yapılan harcamalarda kesintilere yol açıyor" dedi. Unesco, borç hafifletme mekanizmalarının yeniden yapılandırılması gerektiğini, kısa vadeli çözümler yerine ülkelere kamu hizmetlerini finanse etmeye devam etme imkanı tanıyan uzun vadeli düzenlemelere geçilmesi gerektiğini vurguluyor. Jones ayrıca, İngiltere'nin 2027'deki G20 başkanlığında borç iptali ve daha hızlı bir süreç dahil olmak üzere borç hafifletme sürecinde köklü değişiklikler yapılması gerektiğini savunuyor. Bu sürecin İngiliz hukukuna entegre edilerek özel alacaklıların daha fazla kar elde etmek için anlaşmaları engellemelerinin önüne geçilmesi gerektiği de belirtiliyor.

Eğitim Sistemlerinin Zayıflaması Uzun Vadeli Riskler Taşıyor

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'dan gelen yardım kesintileri, 2024 yılında eğitime yapılan fonlarda 600 milyon dolarlık bir düşüşe neden oldu ve bu düşüşün 2025'te daha da artması bekleniyor. Yardım kesintileri ile kamu harcamalarının borç servisine yönlendirilmesinin birleşimi, eğitim sistemlerinde aksamalara yol açıyor. Okulların yeterli fon alamaması ve öğretmenlerin maaşlarının ödenememesi gibi sorunlar, uzun vadede borçlu ülkelerin ekonomik gelişimini ve borç yükleriyle başa çıkma yeteneklerini olumsuz etkiliyor. Bu nedenle, borç yapılandırması ve uluslararası yardım politikalarında acil ve köklü değişiklikler yapılması gerektiği vurgulanıyor.

Gelişmekte olan ülkelerin eğitim yerine borçlarını ödemeye öncelik vermesi, küresel eşitsizliği derinleştiren ve uzun vadeli kalkınma potansiyelini baltalayan endişe verici bir eğilimdir. Bu durum, sadece eğitim hakkını değil, aynı zamanda ekonomik istikrarı ve sosyal adaleti de tehdit etmektedir. Uluslararası toplumun, borç hafifletme mekanizmalarını gözden geçirerek ve eğitime yönelik desteği artırarak bu döngüyü kırması acil bir zorunluluktur.

❓ Sıkça Sorulan Sorular