İran, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri kontrol alanını genişleterek egemenlik iddiasını güçlendirme yoluna gidiyor. Ülkenin yeni kurulan "Basra Körfezi Boğazı Otoritesi" tarafından yayımlanan bir harita, İran Silahlı Kuvvetleri'nin 22.000 kilometrekareden (8.800 mil kare) fazla bir alanda denetim iddia ettiğini gösteriyor. Bu iddia, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) karasularını da kapsıyor.
BAE'den Sert Tepki: "Hayal Kırıntıları"
BAE, İran'ın kontrol iddialarını kesin bir dille reddederek, bu girişimleri "hayal kırıntıları" olarak nitelendirdi. BAE Devlet Başkanının diplomatik danışmanı Enver Gargaş, İran'ın "net bir askeri yenilgiden doğan yeni bir gerçekliği kutsamaya çalıştığını" ancak Hürmüz Boğazı'nı kontrol etme veya BAE'nin deniz egemenliğine tecavüz etme girişimlerinin "hayal kırıntıları" olmaktan öteye gitmediğini belirtti. İran'ın yeni otoritesi ise boğazdan yapılacak tüm geçişlerin "Basra Körfezi Boğazı Otoritesi ile koordinasyon ve yetkilendirme gerektirdiğini" duyurdu.
Uluslararası Hukuk ve ABD'nin Tutumu
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre gemilere başka bir ülkenin sularından güvenli geçiş hakkı tanınıyor. Ancak İran bu sözleşmeyi henüz onaylamadı. ABD ve Körfez müttefikleri, İran'ın boğaz üzerinde kontrol iddialarını defalarca reddetti. ABD, gemilere İran'ın kurallarına uymamaları yönünde talimat verdi.
Gerginlik Artıyor: Tanker Olayları ve ABD Ablukası
İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ile bağlantılı medya kuruluşları, bu hafta boğazda bir tankere yönelik "cezalandırma" operasyonu yapıldığına dair görüntüleri yayınladı. BBC Verify analizine göre, bu görüntüdeki geminin özelliklerinin, Mayıs ayı başlarında bilinmeyen mühimmatla vurulduğunu bildiren Liberya bandıralı Barakah tankeriyle eşleştiği belirtildi. İran'ın Hürmüz Boğazı çevresindeki kontrolü artırma çabaları, ABD güçlerinin Çarşamba günü İran'a giden bir petrol tankerine binmesiyle aynı zamana denk geldi. ABD Merkez Komutanlığı (Centcom), tankerin Amerikan ablukasını ihlal ettiğinden şüphelenildiğini açıkladı. Centcom tarafından yayınlanan görüntülerde, ABD askerlerinin Umman Körfezi'nde bir gemiye helikopterden iniş yaptığı görülüyor. Centcom, geminin İran limanına doğru transit geçiş yaparak ABD ablukasını ihlal etmeye çalıştığından şüphelenildiğini belirtti. Denizcilik risk yönetimi şirketi Vanguard'a göre, ABD güçleri gemiyi aradıktan ve mürettebata rotayı değiştirmeleri yönünde talimat verdikten sonra gemiyi serbest bıraktı. Celestial Sea adlı geminin, daha önce İran ile bağlantıları nedeniyle ABD tarafından yaptırım uygulanan bir isimle de yaptırımlara tabi olduğu biliniyor. MarineTraffic verilerine göre gemi şu anda Umman'daki Duqm limanını varış noktası olarak bildiriyor. Centcom, 13 Nisan'da İran limanlarına yönelik ABD ablukasının yürürlüğe girmesinden bu yana 94 ticari gemiyi yönlendirdiğini ve dört gemiyi etkisiz hale getirdiğini duyurdu.
Diplomatik Girişimler ve Trump'ın Açıklamaları
ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Körfez ülkelerinin talebi üzerine ertesi gün planlanan İran'a yönelik askeri saldırıyı ertelediğini ve "ciddi müzakerelerin" yapıldığını belirtti. Trump, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri liderlerinin kendisinden bunu talep ettiğini söyledi. Pakistan askeri komutanının Perşembe günü Tahran'ı ziyaret ederek İran ve ABD arasındaki barış çabalarında arabuluculuk yapmaya çalıştığı bildirildi. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD'den gelen savaşın sona erdirilmesine yönelik son teklifleri gözden geçirdiğini açıkladı. Trump, Tahran'ın yeni anlaşmayı kabul etmesi için birkaç gün bekleyebileceğini ancak ülkeye yönelik saldırıları yeniden başlatmaya da istekli olduğunu ifade etti. "Bana inanın, doğru cevapları alamazsak, bu çok hızlı ilerler. Hepimiz gitmeye hazırız," dedi.
Uzman Analizi:İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki kontrol iddiasını genişletmesi, bölgedeki jeopolitik gerilimi tırmandırma potansiyeli taşıyor. Bu durum, küresel enerji arz güvenliği ve deniz ticareti üzerinde önemli etkilere yol açabilir. ABD ve Körfez ülkelerinin bu gelişmelere vereceği yanıtlar, bölgedeki istikrarın geleceği açısından kritik önem taşıyor.
