Shell'in Nijerya'daki Kirlilik Kanıtlarına Rağmen Yıllarca Petrol Pompaladığı Ortaya Çıktı

⚡ Önemli Noktalar

• İç belgeler, Shell'in Nijerya'daki ana petrol hatlarından birini, kendi personelinin uyarılarına ve teknik standartlarına rağmen yıllarca işlettiğini ortaya koyuyor.
• Şirket, 2008'den itibaren petrol hırsızlığı ve altyapı arızaları nedeniyle artan riskler konusunda üst düzey yöneticiler tarafından uyarılmıştı.
• Nijer Deltası'ndaki topluluklar, onlarca yıldır süregelen petrol sızıntılarının sağlıklarını, geçim kaynaklarını ve çevrelerini tahrip ettiğini belirterek Shell'e karşı hukuki mücadele yürütüyor.

İngiliz çok uluslu enerji şirketi Shell'in, Nijerya'da işlettiği ana petrol hatlarından birinde yıllarca süren ve yaygın kirliliğe neden olan operasyonlarını, kendi personelinin uyarılarına ve teknik standartlarına rağmen sürdürdüğü ortaya çıktı. BBC tarafından elde edilen ve şirketin devam eden yasal süreçleri kapsamında sunduğu iç belgelere göre, üst düzey bir Shell yöneticisi en geç 2008 yılında, Afrika'nın en büyük petrol üreticisindeki ana hatlardan birinden milyonlarca varil rafine edilmemiş yakıt pompalamanın riskleri konusunda uyarıda bulunmuştu. Bu uyarı, boru hattının büyük çaplı ve yıkıcı kontrolsüz hırsızlığa ve altyapı arızalarına maruz kaldığı bir dönemde yapılmıştı.

Nijer Deltası'nda Onlarca Yıllık Çevresel Yıkım

Nijerya'nın petrol zengini güneyindeki Nijer Deltası boyunca, onlarca yıldır yaşanan petrol sızıntıları bölgeyi derinlemesine yaraladı. Sulak alanlar giderek artan miktarda ham petrol ve kirlenmiş tortu ile kaplandı. BBC, bu iç belgelere, Shell'in Birleşik Krallık'ta devam eden yasal süreçler kapsamında bu belgeleri ifşa etmesinin ardından ulaştı. Bu süreçte, Nijer Deltası'nın haliç ve mangrovları çevresinde yaşayan topluluklar, 2011 ile 2013 yılları arasında yaşanan ve petrol hırsızlığı ile yasa dışı rafinerilerden kaynaklanan 100'den fazla sızıntıdan Shell'i sorumlu tutmak istiyor. Bu sızıntıların bölge halkının sağlığını, çevresini ve geçim kaynaklarını olumsuz etkilediği belirtiliyor.

Nembe Creek Trunk Line'ın Sorunlu Geçmişi

Deniz kenarındaki Bille topluluğunun yakınından geçen 60 mil (96.5 km) uzunluğundaki Nembe Creek Trunk Line, iç bölgelerdeki petrol sahalarından ihracat için kıyıdaki bir işleme tesisine kadar uzanıyor. Geçen yıl Shell tarafından satılan boru hattı, şirketin Nijerya'daki en büyük, en pahalı ve nihayetinde en sorunlu altyapılarından biriydi. Günde 150.000 varile kadar petrol taşıma kapasitesine sahip olan hat, tekrar tekrar sızıntılara maruz kaldı ve yasa dışı petrol hırsızlarının hedefi oldu. Petrol şirketi, mahkeme belgelerinde kirliliğin büyük ölçüde 'büyük ölçekli petrol hırsızlığı, sabotaj' ve onlarca yasa dışı rafineriden kaynaklandığını savunuyor ve Nijeryalı yan kuruluşunun sızıntı riskini azaltmak ve müdahale etmek için yıllarca önemli yatırımlar yaptığını belirtiyor.

Toplulukların Yaşam Mücadelesi

BBC'nin geçen hafta ziyaret ettiği Bille gibi yerlerde, sakinler bir zamanlar zengin olan balıkçılık alanlarının zehirli ve kullanılamaz hale geldiğini anlatıyor. Davacı Balafama Augustus Bruce (64), 2011 öncesinde sardalya, yayın balığı, tilapia ve hatta istiridye gibi çeşitli balıklar yakalayabildiğini, ancak şimdi bunların çoğunu bulmanın zorlaştığını veya yakalananların deforme göründüğünü belirtti. Bruce, sızıntılar nedeniyle artık kimsenin balık tutmadığını ve bu durumun kendisini yoksulluğa sürüklediğini ifade etti. Nijer Deltası'ndaki topluluklar, devam eden uluslararası dava aracılığıyla Shell'den 1 milyar dolar (742 milyon sterlin) tazminat talep ediyor; bunun 250 milyon doları doğrudan tazminat, 750 milyon doları ise çevresel temizlik için öngörülüyor.

Tarihsel Boyut: Petrol Sızıntıları ve Mücadele

Birleşmiş Milletler'e göre, Shell'in 1958'de Nijerya'dan ilk petrol sevkiyatını gerçekleştirmesinden bu yana, en az 7.000 olayda yaklaşık 13 milyon varil (1.5 milyon ton) ham petrol sızdı. Kampanyacılar, çok uluslu petrol şirketlerini bölgedeki çevresel zararlardan sorumlu tutmaya uzun süredir çalışıyor. Shell'in önde gelen eleştirmenlerinden biri, Nijer Deltası'ndaki Ogoniland bölgesindeki kirliliğe karşı gösterileri yöneten ve 1995'te dönemin askeri hükümeti tarafından idam edilen Nijeryalı yazar Ken Saro-Wiwa idi. Petrol hırsızlığı, Nijer Deltası'nda uzun süredir devam eden bir sorun olup, genellikle 'bunkering' olarak adlandırılır ve suç çetelerinin boru hatlarına sızarak ham petrolü teknelere veya depolama tanklarına aktarmasını içerir. Çalınan petrolün bir kısmı gizli kamplarda yasa dışı olarak işlenirken, kalanı yasa dışı yollarla satılır. 2000'lerin ortalarında, bölgenin petrol gelirlerinden daha fazla pay alması yönündeki taleplerin bir parçası olarak, ağır silahlı militanların tesisleri bombalaması ve yabancı işçileri fidye için kaçırması gibi olaylar da önemli bir güvenlik sorunu oluşturuyordu.

2008'den Gelen Uyarılar ve Yasal Mücadele

Ekim 2008 tarihli bir iç Shell e-posta yazışması, üst düzey yöneticiler arasında operasyonların devam ettirilmesinin riskleri konusunda bir anlaşmazlığı ortaya koyuyor. Şirketin o dönemdeki teknik başkan yardımcısı Markus Droll, Nembe Creek Trunk Line'ın olağan kılavuzlarının dışına çıkarak çalıştırılması kararıyla ilgili endişelerini dile getirmişti. Droll, 'Yarın başka büyük bir patlayıcı saldırı olursa... o zaman üretimi kapatmak zorunda kalabileceğimiz bir durumla karşı karşıya kalabiliriz' diye yazmıştı. Droll ayrıca yeterli güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığını sorgulamış ve boru hattının diğer bölümlerinin de kötü durumda olabileceğine işaret etmişti. Shell, Nijerya'da ticari petrol üretimine 1958'de başlamış ve geçen yıl kalan kara varlıklarını satmıştı.

Shell'in Nijerya'daki operasyonlarına ilişkin bu yeni belgeler, büyük petrol şirketlerinin çevresel sorumlulukları ve şeffaflık konusundaki tartışmaları yeniden alevlendiriyor. Şirketin, kendi iç uyarılarına rağmen kirliliğe yol açan operasyonları sürdürmesi, hem yasal hem de itibari açıdan ciddi sonuçlar doğurabilir. Nijer Deltası'ndaki toplulukların uzun süredir devam eden mücadelesi, küresel ölçekte benzer durumlar için emsal teşkil edebilir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular