Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı kapsamında üst düzey bir uluslararası oturum hayata geçirildi. İzlanda'nın eski Başbakanı ve Dünya Sağlık Örgütü Pan-Avrupa İklim ve Sağlık Komisyonu Başkanı Katrin Jakobsdottir'in moderatörlüğünü üstlendiği yüksek düzeyli panelde, iklim krizinin sağlık sistemleri üzerindeki yıkıcı etkileri ve ülkelerin geliştirdiği dayanıklılık stratejileri masaya yatırıldı. Küresel ölçekte sağlık hakkının korunması ve krizlere karşı ortak hareket etme bilincinin ele alındığı oturum, dünya genelinden pek çok uzmanı ve karar alıcıyı aynı masada buluşturdu.
Gerçekleştirilen kritik oturuma Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun yanı sıra Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Brezilya Sağlık Bakanı Alexandre Padilha ve Avustralya Hastalık Kontrol Merkezi Genel Direktörü Zoe Wainter konuşmacı olarak katılım sağladı. Farklı coğrafyalardan gelen liderler, ülkelerinin yaşadığı tecrübeleri aktarırken, iklim değişikliğinin sınır tanımayan tehditlerine karşı uluslararası iş birliğinin aciliyetine vurgu yaptılar. Toplantıda, sağlık altyapılarının iklim şoklarına karşı nasıl dirençli hale getirileceği ve finansman mekanizmalarının nasıl güçlendirileceği detaylıca tartışıldı.
Küresel Sağlık Vizyonu ve Türkiye Tecrübesi
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, oturumda yaptığı kapsamlı konuşmada, farklı coğrafyaların ve imkanların barındırdığı zorluklara rağmen insan hayatının evrensel değerinin her yerde aynı olduğunu belirtti. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin temel ilkelerine atıfta bulunan Memişoğlu, sağlık hizmetine erişimde adaletin sağlanmasının hayati önem taşıdığını ifade etti. Hangi dilde yardım istenirse istensin, her anne ve çocuğa uzanacak sağlık ellerinin hazır olması gerektiğini dile getiren Bakan, Türkiye'nin son yıllarda sağlık alanında kat ettiği mesafenin altını çizdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde yürütülen Sağlıkta Dönüşüm Programı sayesinde vatandaşların sağlık hizmetlerine erişiminin tarihin en geniş seviyesine ulaştığına dikkat çekildi. Aile hekimliği modelinin 81 ilde eksiksiz olarak yaygınlaştırıldığı, şehir hastaneleri ile ileri tanı ve tedavi imkanlarının tek çatı altında toplandığı aktarıldı. 1500'ü aşkın hastane ve 1,5 milyon sağlık çalışanıyla sürdürülen hizmetlerin, kara, hava ve deniz ambulanslarıyla desteklenerek en uç noktaya bile ulaştırıldığı raporda yer aldı.
- Türkiye genelinde 1.500'den fazla hastane ve 1,5 milyon sağlık personeli aktif görev yapıyor.
- 6 Şubat depremlerinde hava, kara ve deniz gücüyle 51 binden fazla hasta güvenli bölgelere tahliye edildi.
- Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi bünyesinde 21 binden fazla gönüllü aktif olarak görev alıyor.
- Kronik hastalık takipleri kapsamında son iki yılda 44 milyon kez koruyucu sağlık hizmeti sunuldu.
Afet Yönetimi ve Sağlıkta Lojistik Altyapı
Sürecin en zorlu sınavlarından birinin 6 Şubat 2023 tarihinde 11 ili etkileyen büyük depremlerde verildiğini hatırlatan Bakan Memişoğlu, kriz anında sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürdürülmesinin hayati karşılığını bizzat yaşayarak öğrendiklerini kaydetti. Sağlık Afet Koordinasyon Merkezi'nin ilk saniyeden itibaren devreye girdiğini belirten Memişoğlu, Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi'nin enkaz başındaki fedakar çalışmalarına değindi. Afet lojistik yazılımı sayesinde hangi noktada hangi tıbbi malzemeye ihtiyaç duyulduğunun anlık olarak takip edildiği, bu sayede enkaz çalışmalarının yanı sıra köylerde ilaç dağıtımı ve yenidoğan takiplerinin aksatılmadığı vurgulandı.
Öte yandan afet durumlarında ulaşılamayan noktalara hava ve deniz ambulanslarıyla köprü kurulduğu, bu çok yönlü tahliye operasyonları sayesinde 51 binden fazla yaralının hayata yeniden bağlandığı ifade edildi. Lojistik entegrasyonun ve dijital takip sistemlerinin afet yönetimindeki rolü, uluslararası katılımcılar tarafından da büyük bir takdirle karşılandı. Türkiye'nin bu alanda edindiği tecrübelerin, diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilecek nitelikte olduğu uzmanlar tarafından dile getirildi.
İklim Krizi ve Aşırı Sıcaklar Eylem Planı
İklim değişikliğinin getirdiği yeni nesil sağlık tehditlerine karşı hazırlanan Türkiye Aşırı Sıcaklar Sağlık Eylem Planı, oturumun en çok dikkat çeken başlıklarından biri oldu. Sıcak hava dalgalarının tüm şehri etkilediğini ancak yalnız yaşayan yaşlılar, açık alanda çalışan işçiler ve kronik hastaların risk profillerinin farklı olduğunu belirten yetkililer, ilçe düzeyinde risk haritaları hazırlandığını kaydetti. Meteoroloji ve hava kalitesi verilerinin sağlık verileriyle entegre edilerek erken uyarı mekanizmalarının işletildiği, böylece kriz kapıyı çalmadan önlem alınmasının amaçlandığı ifade edildi.
Koruyan sağlık yaklaşımının merkezinde aile hekimliğinin yer aldığını yineleyen Memişoğlu, sağlıklı yaşam kültürünün yaygınlaştırılması adına Sağlıklı Hayat Merkezleri'nin aktif olarak faaliyet gösterdiğini belirtti. Kronik hastalık kontrolleri kapsamında milyonlarca vatandaşa ulaşıldığını, iklim krizinin getirdiği vektörel hastalıklar ve su kirliliği gibi risklere karşı da şimdiden savunma hatları oluşturulduğunu dile getirdi. Sağlık çalışanlarının iklim krizinin sahadaki etkilerini birebir gözlemleyen meslek grubu olduğuna dikkat çekilerek, toplumsal farkındalığın artırılmasının şart olduğu vurgulandı.
Yerli Üretim ve Sağlıkta Uluslararası Dayanışma
Pandemi döneminde yaşanan küresel tedarik zinciri krizlerine Türkiye'nin kendi mühendisleri ve hekimleriyle yanıt verdiğini hatırlatan Bakan Memişoğlu, yerli yoğun bakım solunum cihazı üretiminin başarı hikayesini paylaştı. Bu cihazların yanı sıra otomatik şok cihazları, kalp-akciğer makineleri ve mobil dijital röntgen cihazlarının hastanelerin hizmetine sunulduğunu, solunum cihazlarının 45 ülkeye, şok cihazlarının ise 16 ülkeye ihraç edildiğini açıkladı. Aşı, tanı kitleri ve kanser tedavisinde çığır açan CAR-T çalışmalarının desteklenmeye devam ettiği bildirildi.
Bununla birlikte, uluslararası arenada yardımlaşma ve insan hakları vurgusu yapan Memişoğlu, Gazze başta olmak üzere çatışma bölgelerinde yaşanan insanlık dramlarına dikkat çekti. Bir çocuğun temiz suya, hamile bir kadının güvenli hastaneye erişiminin küresel vicdanın meselesi olduğunu belirten Bakan, sağlık çalışanlarının korunmasının tüm devletlerin ortak sorumluluğu olduğunun altını çizdi. Üreten Sağlık Portalı aracılığıyla yenilikçi fikirleri olan herkesi projelerini paylaşmaya davet eden Memişoğlu, daha adil bir dünya için ortak akılla hareket edilmesi çağrısını yineledi.
Küresel Liderlerin İklim ve Sağlık Değerlendirmeleri
Oturumda söz alan Brezilya Sağlık Bakanı Alexandre Padilha, ülkesinde iklim değişikliğine dayanıklı sağlık sistemleri kurmak amacıyla yaklaşık 2 milyar dolarlık dev bir yatırım planlandığını duyurdu. Beş farklı bölgede kurulacak sekiz sağlık ve iklim bilgi merkezinin epidemiyolojik ve sosyoekonomik verileri birleştirerek erken uyarı sistemlerini ayağa kaldıracağını belirten Padilha, zengin ülkelere uluslararası finansmanı artırma çağrısında bulundu. Avustralya Hastalık Kontrol Merkezi Genel Direktörü Zoe Wainter ise sıcak hava dalgaları ve sellerin hastaneler üzerindeki baskısını artırdığını, Pasifik ülkeleriyle iş birliği içinde ortak stratejiler geliştirdiklerini ifade etti.
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ise iklim krizinin dolaysız bir şekilde devasa bir sağlık krizi olduğunu vurguladı. Hava kirliliği ve sıcaklık artışlarının çocuklarda astım gibi kronik rahatsızlıkları tırmandırdığını belirten Ghebreyesus, Tuvalu ziyareti sırasında sular altında kalma korkusu yaşayan 13 yaşındaki bir çocuğun hikayesini paylaşarak acil eylem planlarının devreye sokulması gerektiğini söyledi. Emisyonların azaltılmasının ve sektörler arası iş birliğinin hayati önem taşıdığını belirten liderler, insanlığın geleceği için ortak bir yol haritasında birleşti.
