Platform Çalışanları İçin Küresel Standartlar Belirlendi: ILO'dan Tarihi Sözleşme Onayı

⚡ Önemli Noktalar

• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) bünyesinde, platform çalışanlarının haklarını korumaya yönelik küresel bir sözleşme 12 Haziran 2026 tarihinde kabul edildi.
• Sözleşme, sendikal örgütlenme, toplu pazarlık, sosyal güvenlik kapsamı, asgari ücret güvencesi ve iş sağlığı ve güvenliği gibi temel hakları güvence altına almayı hedefliyor.
• Türkiye Çalışan Delegasyonu'nun yanı sıra hükümet ve işveren delegeleri de sözleşmenin kabulü yönünde oy kullanarak uluslararası bu adıma destek verdi.

Cenevre'de düzenlenen 114. Uluslararası Çalışma Konferansı'nda, platform ekonomisinde çalışan milyonlarca kişinin haklarını güvence altına almayı hedefleyen "Platform Ekonomisinde İnsan Onuruna Yakışır İş Sözleşmesi (2026)" dün kabul edildi. Türkiye Çalışan Delegasyonu'nun da "evet" oyu verdiği bu tarihi karar, dijital platformlar üzerinden hizmet sunan kuryelerden uzaktan çalışanlara kadar geniş bir kesimin sosyal güvenlik, sendikal örgütlenme ve insana yakışır çalışma koşullarına erişimini sağlamayı amaçlıyor.

Gelişmenin Detayları

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından İsviçre'nin Cenevre kentinde 1-12 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen 114. Uluslararası Çalışma Konferansı kapsamında, platform çalışanları için küresel standartları belirleyen sözleşme, delegelerin 406 "evet", 8 "hayır" ve 36 "çekimser" oyuyla kabul edildi. Türkiye Çalışan Delegesi olarak elektronik oylamada "evet" oyu veren TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, Türkiye'den hükümet ve işveren delegelerinin de sözleşmenin kabulü yönünde oy kullandığını belirtti.

Atalay, "Platform Ekonomisinde İnsan Onuruna Yakışır İş Sözleşmesi (2026)"nin, onay sürecinin tamamlanmasının ardından kabul eden ülkelerde yürürlüğe gireceğini aktardı. Teknolojinin gelişmesiyle çalışma hayatında yeni istihdam modellerinin ortaya çıktığına ve platform ekonomisinin milyonlarca insanın geçim kaynağı haline geldiğine dikkat çeken Atalay, bu yeni çalışma biçiminin ciddi hak kayıplarını ve güvencesizlikleri de beraberinde getirdiğini vurguladı.

Dijital platformlar üzerinden iş alan, hizmet sunan ve gelir elde eden; yemek ve hızlı teslimat kuryeleri, motokuryeler, ev ve bakım hizmeti verenler, e-ticaret dağıtım çalışanları, kargo ve lojistik dağıtıcıları, yolcu taşıyan sürücüler, evden veya uzaktan dijital hizmet sağlayan çalışanlar gibi platform ekonomisi çalışanlarının önemli sorunlarla karşı karşıya kaldığını belirten Atalay, bu sorunları sosyal güvenlik kapsamı dışında bırakılma, uzun çalışma süreleri, gelir güvencesinin bulunmaması, sosyal haklardan yoksun bırakılma, iş sağlığı ve güvenliği riskleri, trafik kazaları nedeniyle yaşanan ölümler, tek taraflı sözleşme değişiklikleri ve hiçbir etkin denetim olmaksızın hesaplarının kapatılabilmesi olarak sıraladı.

Atalay, platform çalışanlarının önemli bir bölümünün fiilen bir işverene bağlı olarak çalışmasına rağmen, farklı statüler altında değerlendirilerek işçi haklarından uzak tutulabildiğini ifade etti. Bu durumun sendikal örgütlenme, toplu pazarlık hakkı, sosyal güvenlik ve güvenceli çalışma hakkı açısından önemli sorunlar yarattığını belirten Atalay, kabul edilen bu yeni Sözleşme'nin milyonlarca platform çalışanı açısından tarihi bir kazanım olduğunu ve insana yakışır çalışma koşullarına kavuşması açısından önemli bir küresel standart oluşturduğunu kaydetti.

Kabul edilen sözleşme ile platform çalışanlarının sendikal örgütlenme ve toplu pazarlık gibi temel çalışma haklarından yararlanması güvence altına alınacak. Çalışanların gerçekte işçi olduğu durumlarda yanlış biçimde bağımsız çalışan olarak gösterilmesinin önüne geçilecek, platform hesaplarının keyfi şekilde kapatılması veya askıya alınmasına karşı koruma sağlanacak. Yapay zeka ve algoritmalar yoluyla alınan kararların şeffaf ve denetlenebilir olması, ücretlerin zamanında ödenmesi, asgari ücretin altında gelir elde edilmemesi ve sosyal korumaya erişim konusunda önemli güvenceler sağlanması da sözleşmenin getirdiği yenilikler arasında yer alıyor.

Ayrıca, platform çalışanlarının sosyal güvenlik kapsamına alınması, kişisel verilerinin korunması, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınması, şiddet ve tacize karşı korunmaları da Sözleşme kapsamında güvence altına alınmakta. TÜRK-İŞ olarak, teknolojik gelişmelerin çalışanların haklarını ortadan kaldırmanın değil, daha adil, daha güvenli ve daha insani bir çalışma düzeni kurmanın aracı olması gerektiğini savunduklarını vurgulayan Atalay, sözleşmenin başta Türkiye olmak üzere tüm ülkeler tarafından en kısa sürede onaylanması ve etkin biçimde uygulanması gerektiğini belirtti.

Dijitalleşen Dünyada Çalışma Hayatının Dönüşümü

Son yıllarda hızla gelişen dijital teknolojiler, çalışma hayatında köklü değişikliklere yol açarak "platform ekonomisi" adı verilen yeni bir istihdam modelini ortaya çıkardı. Bu model, çevrim içi platformlar aracılığıyla hizmet sunan veya iş alan milyonlarca insan için esneklik ve ek gelir fırsatları sunarken, beraberinde ciddi güvencesizlikleri ve hak kayıplarını da getirdi. Geleneksel işçi-işveren ilişkisinin belirsizleştiği bu yapıda, platform çalışanları genellikle bağımsız yüklenici olarak sınıflandırılmakta ve sendikal örgütlenme, sosyal güvenlik, asgari ücret ve iş sağlığı ve güvenliği gibi temel çalışma haklarından mahrum kalabilmektedir. Bu durum, küresel düzeyde insana yakışır iş ilkelerinin erozyona uğraması riskini beraberinde getirmiş, uluslararası kuruluşları bu alanda acil düzenlemeler yapmaya sevk etmiştir. ILO'nun bu sözleşmesi, dijitalleşmenin getirdiği bu yeni çalışma biçiminin olumsuz etkilerini azaltmayı ve tüm çalışanlar için adil ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamayı hedefleyen küresel çabaların önemli bir parçasıdır.

Küresel Çalışma Standartlarında Yeni Bir Dönem: Etkileri ve Beklentiler

ILO'nun "Platform Ekonomisinde İnsan Onuruna Yakışır İş Sözleşmesi (2026)"nin kabulü, küresel çalışma standartları açısından bir dönüm noktası niteliğindedir. Bu sözleşme, milyonlarca platform çalışanının haklarını uluslararası düzeyde güvence altına alarak, çalışma hayatında yeni bir çağın kapılarını aralamaktadır. Toplumsal düzeyde, bu karar, dijitalleşmenin getirdiği eşitsizliklerin giderilmesi ve daha kapsayıcı bir iş gücü piyasasının oluşturulması yönünde önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Ekonomik olarak, platform şirketleri için yeni uyum maliyetleri getirse de, uzun vadede daha adil rekabet koşulları ve çalışan memnuniyetinin artmasıyla verimliliğin yükselmesi beklenmektedir. Sektörel olarak, özellikle yemek ve hızlı teslimat, kargo ve yolcu taşımacılığı gibi alanlarda faaliyet gösteren platformlar, iş modellerini ve çalışma ilişkilerini gözden geçirmek durumunda kalacaktır. Sözleşmenin ulusal düzeyde onaylanması ve etkin bir şekilde uygulanması, platform çalışanlarının yaşam kalitesini doğrudan etkileyecek ve dijital ekonominin insani boyutunu güçlendirecektir. Bu tarihi adım, gelecekteki teknolojik gelişmelerin çalışma hayatına entegrasyonunda insan odaklı yaklaşımların benimsenmesi için de bir emsal teşkil etmektedir.

ILO'nun platform çalışanları sözleşmesini kabul etmesi, dijitalleşen dünyada emek haklarının korunması adına kritik bir başarıdır. Bu adım, küresel iş gücü piyasasında adalet ve güvencenin sağlanması için uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Sözleşmenin tüm ülkeler tarafından hızla onaylanması ve uygulanması, milyonlarca çalışanın insana yakışır koşullarda yaşamasını temin edecektir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular