Topkapı Sarayı Harem'inde 'Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı' Ziyarete Açıldı

Topkapı Sarayı'nın en çok merak edilen bölümlerinden Harem'de, altı yıllık kapsamlı bir restorasyonun ardından 'Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı' ilk kez geniş bir kurguyla ziyaretçilere açıldı. Milli Saraylar İdaresi Başkanı Yasin Yıldız'ın açıklamalarına göre, bu yeni düzenleme Osmanlı saray hayatının bugüne dek bilinmeyen yönlerini gözler önüne seriyor.

Osmanlı Saray Yaşamına Derin Bir Bakış

Milli Saraylar İdaresi Başkanı Yasin Yıldız, basın mensuplarına yaptığı açıklamada, 'Cariyeler Taşlığı' olarak bilinen bölümün, hem mimari özellikleri hem de saray teşkilatındaki işlevi bakımından önemli bir konuma sahip olduğunu belirtti. Yıldız, haremin Topkapı Sarayı'nın hem yerli hem de yabancı ziyaretçiler tarafından en çok merak edilen bölümü olduğunu vurguladı. Bu bölümde padişah hanımlarının daireleri ve cariyeler koğuşları yer alıyor. Cariyeler, Valide Sultan'dan başlayarak Osmanlı hareminde padişah ailesinin hizmetinde bulunan özel görevliler olarak tanımlanıyor. Yıldız, buradaki mimari kompozisyonun ve sergilenen taşınabilir eserlerin, döneme dair ciddi fikirler verdiğini ifade etti.

Restorasyon ve Kürasyon Süreci

Yıldız, haremde yaşayan cariyelerin aldığı eğitimler, kullanılan pratikler ve ritüellerin hepsiyle ilgili eserleri ziyaretçilerle buluşturacak bir kürasyon düzeni oluşturduklarını anlattı. Cariyeler Taşlığı'nın açılan bölümlerindeki yapıların 17. yüzyılın sonuna ait olduğunu belirten Yıldız, 'Burada 1660'lı yılların sonunda gerçekleşen harem yangınından sonra kurulan bir düzen var ve bu yönüyle çok önemli' dedi. Geçtiğimiz yıl aynı döneme ait Kara Ağalar Taşlığı ve ona bağlı birimlerin ziyaretçiyle buluştuğunu hatırlatan Yıldız, bu alanların yerli ve yabancı ziyaretçiden olağanüstü bir teveccüh gördüğünü, zira Topkapı Sarayı'nın hiç görülememiş ve çok özgün alanları olduğunu ekledi.

Restorasyon çalışmalarının 2020'de başladığını ve altı yıllık bir süreci kapsadığını belirten Yasin Yıldız, bu sürecin öncelikli olarak mimari restorasyonları içerdiğini söyledi. Yaklaşık 350 yaşında olan bu binaların, fonksiyon olarak da birbirinden çok farklı ve kompleks yapılar olduğunu dile getirdi. Özellikle kadınefendiler dairelerinde ve padişah eşlerinin dairelerinde Osmanlı çini sanatının muazzam örnekleri ve sarayın en eşsiz vitrayları bulunuyor. Erken dönem kalem işlerinin de muazzam örneklerinin burada yer aldığını belirten Yıldız, çamaşırhane ve mutfak gibi hizmet alanlarında da daha güçlü ve farklı bir mimari yapının görüldüğünü, bu nedenle oldukça kapsamlı ancak öğretici bir restorasyon sürecini yürüttüklerini ifade etti.

Haremdeki Günlük Yaşam ve Eğitim

Yaklaşık 700 taşınabilir eserin konservasyon ve restorasyon çalışmalarının tamamlanarak ziyarete açıldığını belirten Yıldız, koleksiyonun arşiv belgeleri ve keşif defterlerinden yararlanılarak oluşturulduğuna işaret etti. Cariyeler bölümünün aynı zamanda bir eğitim alanı olduğuna dikkat çeken Yıldız, burada bulunan cariyelerin yabancı dil, el sanatları, geleneksel sanatlar ve musiki gibi alanlarda eğitim aldıklarını, bu eğitim süreçlerini yansıtan eserlerin sergide ziyaretçilerle buluşturulduğunu sözlerine ekledi.

Topkapı Sarayı'nın harem bölümü, yapısal olarak haremde yaşayanlar ve hareme hizmet edenler olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Hareme hizmet eden erkek görevliler karaağalar, kadın görevliler ise cariye olarak tanımlanıyor. Cariyeler, harem düzeninin ikinci halkasında yer alıyor. Bu yapı içinde konumlanan Cariyeler Taşlığı, haremde gündelik hayatın sürdüğü merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

Gezi güzergahında yer almakla birlikte bugüne kadar sınırlı erişime açık kalan 'Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı', restorasyonun tamamlanmasıyla birlikte ilk kez kapsamlı bir kurguyla ziyaretçilere sunuluyor. Yeni düzenleme ile ziyaret süresine yaklaşık 20 dakika eklenirken, mekanın mimari bütünlüğü üzerinden saray içi yaşamın tüm aşamaları okunabilir hale getirildi.

'Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı', üç kadınefendi dairesi, cariyeler koğuşu, çamaşırhane, mutfak, kiler, hamam, kahve ocağı ve yardımcı birimlerden oluşan çok katmanlı bir yapıya sahip. Gündelik hayatın sürdüğü bu merkezde cariyeler, dil ve din eğitiminin yanı sıra adab-ı muaşeret, el sanatları ve hizmet alanlarında yetiştirilir, aynı zamanda dinlenme ve eğlenme imkanı bulurdu. Bu süreçte saray hiyerarşisi içinde ilerleyerek farklı statülere ulaşırlardı. Cariyeler Taşlığı'nın çevresine yerleştirilen küçük odalar, dar revaklar ve ortak kullanım alanları, hem mahremiyeti koruyan hem de gözetim ve kontrolü mümkün kılan bir düzen oluşturuyor.

Mekanlardaki süsleme unsurları, özellikle çiniler ve revzenler, saray içindeki statü farklılıklarını yansıtan önemli göstergeler arasında yer alıyor. 2020 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları kapsamında ahşap ve taş yapı elemanları yenilendi. Kalem işi süslemeler, aslına uygun şekilde canlandırıldı ve yapının bütünlüğü korundu. Milli Saraylar Başkanlığı uzmanlarının yürüttüğü araştırmalar doğrultusunda mekanlar, 750 tarihi obje, dokuma ve eserlerle zenginleştirildi.