Avusturya'daki Karl Landsteiner Sağlık Bilimleri Üniversitesi Psikoloji Fakültesi ve WKNÖ Eğitim Bilgi Merkezi iş birliğiyle gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma, ergenlerin geçirdiği Covid 19 enfeksiyonlarının şiddeti ile bilişsel becerileri arasındaki olası ilişkileri gün yüzüne çıkardı. Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışma, ergenlik dönemindeki beyin gelişiminin hassas yapısını ve virüsün semptom ağırlığının akademik beceriler üzerindeki olası yansımalarını mercek altına aldı.
Araştırma kapsamında, Avusturya'nın Aşağı Avusturya eyaletinde yaşayan ve yaşları 12 ile 16 arasında değişen 3 bin 860 ergenin verileri detaylı bir şekilde incelendi. Nisan ve Ekim 2024 tarihleri arasında toplanan veriler, katılımcıların enfeksiyon geçmişi, semptom ağırlığı ve çeşitli bilişsel test sonuçları arasındaki istatistiksel bağlantıları ortaya koymak amacıyla çok yönlü regresyon ve makine öğrenmesi modelleriyle analiz edildi.
Araştırmanın Kapsamı ve Yöntem Detayları
Bilim insanları, çalışmanın güvenilirliğini artırmak adına katılımcıların demografik özelliklerini, okul türlerini ve yaş gruplarını dikkate alarak standartlaştırılmış testler uyguladı. Ergenlerin bilişsel yetenekleri sözel beceri, mantıksal akıl yürütme, sayısal yetenek, görsel mekansal yetenek ve uzun süreli belleği ölçen özel envanterler aracılığıyla değerlendirildi. Ayrıca motor beceriler ve psikomotor reaksiyon testleri de araştırma protokolüne dahil edildi.
Elde edilen bulgular, enfeksiyon geçirip geçirmediği veya kaç kez enfekte olduğundan ziyade, hastalığın ne kadar ağır seyrettiğinin bilişsel performans üzerinde belirleyici bir faktör olabileceğini gösterdi. Katılımcıların yüzde 83.9'u en az bir kez Sars Cov 2 enfeksiyonu geçirdiğini belirtirken, semptom şiddeti ortalama 9 üzerinden 2.9 olarak kaydedildi. Araştırmacılar, enfeksiyon sıklığının bilişsel test sonuçlarıyla doğrudan bir bağlantısı olmadığını, ancak semptom yoğunluğunun bazı alanlarda düşüşle ilişkilendirilebileceğini saptadı.
Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, cinsiyet temelli farklılıkların incelenmesi oldu. İstatistiksel modeller, özellikle kız öğrencilerde daha şiddetli semptomlar ile belirli bilişsel alanlardaki puan düşüşleri arasında anlamlı korelasyonlar bulunduğunu ortaya koydu. Buna karşın, elde edilen verilerin nedensellik ilişkisi kurmaktan uzak olduğu ve bireylerin enfeksiyon öncesi bilişsel seviyelerinin bilinmediği vurgulandı.
Bilişsel Alanlarda Görülen Performans Değişimleri
Araştırma sonuçları, özellikle mantıksal akıl yürütme ve sayısal yetenek testlerinde, şiddetli semptom bildiren ergenlerin daha düşük puanlar elde etme eğiliminde olduğunu gösterdi. Semptom şiddeti en az olanlar ile en ağır geçirenler arasındaki tahmini puan farklarının mantıksal akıl yürütmede yaklaşık 5.4 puan, sayısal yetenekte ise 2.9 puan civarında değiştiği hesaplandı. Bu farkların genel IQ düşüşünden ziyade belirli bilişsel alanlardaki test skorlarını yansıttığı ifade edildi.
Sözel beceriler açısından incelendiğinde ise durumun cinsiyete göre farklılık gösterdiği görüldü. Daha şiddetli Covid 19 semptomları geçiren kız öğrencilerin sözel test skorlarında belirgin bir düşüş gözlenirken, erkek öğrencilerde bu ilişkinin çok daha zayıf olduğu tespit edildi. Kızlarda sözel beceri skorlarındaki farkın yaklaşık 7.2 puanı bulduğu, bu durumun eğitim ve gelişim süreci açısından yakından takip edilmesi gereken bir unsur olduğu dile getirildi.
Makine öğrenmesi modelleri ve SHAP analizi, mantıksal akıl yürütme ve sözel becerinin yanı sıra ince parmak becerisi ile uzun süreli belleğin de semptom şiddetinden etkilenebilecek alanlar arasında öne çıktığını doğruladı. Özellikle ince motor becerilerinin semptom ölçeğinin en üst kademesinde hafif bir gerileme gösterdiği, ancak bu bulguların doğrulanması için ek araştırmalara ihtiyaç duyulduğu bildirildi.
Geçmişteki Benzer Salgın ve Araştırma Emsalleri
Covid 19 pandemisinin başlangıcından bu yana yetişkin beyinleri üzerindeki nörolojik ve bilişsel etkileri üzerine binlerce uluslararası çalışma yayımlandı. Bellek zafiyetleri, dikkat eksiklikleri ve beyin sisi olarak adlandırılan durumlar, yetişkin popülasyonda geniş yankı uyandıran ana başlıklar arasında yer aldı. Ancak ergenlik dönemi gibi beyin yapısının köklü bir yeniden yapılanma sürecinden geçtiği bir evrede bu etkilerin nasıl şekillendiği uzun süre bilim dünyasının netleştiremediği alanlardan biri olarak kaldı.
Geçmiş yıllarda yapılan bazı pediatrik çalışmalar, uzun süreli yorgunluk, uyku bozuklukları ve okul devamsızlıklarının çocukların akademik başarısını dolaylı yoldan olumsuz etkileyebileceğini ortaya koymuştu. Avusturyalı araştırmacıların çalışması, bu dolaylı etkilerin ötesinde semptom şiddeti ile spesifik bilişsel test sonuçları arasındaki doğrudan matematiksel bağları inceleyen nadir geniş ölçekli araştırmalardan biri olma özelliği taşıyor. Sınıf ortamındaki başarıyı doğrudan etkileyen mantık ve sözel yeteneklerin bu süreçten nasıl etkilendiği, eğitim çevrelerinde yeni tartışmaların fitilini ateşledi.
Uzmanlar, salgın dönemindeki okul kapatmalarının, sosyal izolasyonun ve artan kaygı düzeylerinin de ergenlerin bilişsel performansını etkileyebilecek çevresel faktörler arasında yer aldığını sıkça hatırlatıyor. Dolayısıyla, tespit edilen bilişsel varyasyonların yalnızca virüsün doğrudan nörolojik etkisine bağlanamayacağı, pandeminin yarattığı sosyal ve psikolojik atmosferin de göz ardı edilmemesi gerektiği bilimsel platformlarda dile getiriliyor.
Yeni Araştırma Bulguları Hangi Yaş Grubunu Kapsıyor
Çalışma, Avusturya'nın Aşağı Avusturya eyaletinde ikamet eden ve yaş ortalaması 13.5 olan 12 ile 16 yaş aralığındaki 3 bin 860 ergen katılımcıyı kapsıyor. Bu yaş grubu, ergenlik gelişiminin en kritik aşamalarından biri olarak kabul ediliyor ve yüksek düzeyli bilişsel işlevlerden sorumlu beyin bölgelerinin yapısal değişim geçirdiği bir dönemi temsil ediyor.
Araştırmada yer alan verilerin toplanma süreci, Aşağı Avusturya'daki mesleki bilgi merkezleri aracılığıyla gerçekleştirildi ve katılımcıların demografik dağılımı bölgenin genel genç nüfusunu temsil edecek nitelikte tasarlandı. Kız öğrencilerin örneklem içindeki oranı yüzde 47.4 olarak kayıtlara geç mientras ki tüm testler standartlaştırılmış koşullar altında Almanca dilinde uygulandı.
Bu yaş aralığının seçilmesindeki temel amaç, soyut düşünme becerilerinin hızla geliştiği ve akademik yönelimin şekillendiği bu kritik evrede dışsal ve biyolojik faktörlerin bilişsel yetenekler üzerindeki izlerini net bir şekilde gözlemleyebilmektir. Uzmanlar, elde edilen bulguların bu spesifik yaş grubuna ait olduğunu ve daha küçük veya daha büyük yaş gruplarına doğrudan genellenemeyeceğini vurguluyor.
Semptom Şiddeti Bilişsel Becerileri Nasıl Etkiliyor
Araştırma, hafif geçen enfeksiyonlar ile hastanede tedavi gerektirecek kadar ağır seyreden vakalar arasında bilişsel performans açısından belirgin farklar olabileceğini ortaya koyuyor. Semptom şiddetinin artması, özellikle mantıksal akıl yürütme, sayısal işlem yeteneği ve kız öğrencilerde sözel beceri puanlarında düşüş eğilimiyle ilişkilendiriliyor.
Bilim insanları bu durumun ardında yatan olası mekanizmalar arasında sistemik inflamasyon süreçlerini ve gelişmekte olan sinir ağlarındaki geçici veya kalıcı aksamaları gösteriyor. Ancak mevcut çalışmanın kesitsel tasarımda olması ve enfeksiyon öncesi bilişsel test verilerinin bulunmaması, doğrudan bir neden sonuç ilişkisi kurulmasını engelliyor. Daha ağır semptomlar geçiren bireylerin önceden var olan farklı özelliklerinin de bu tabloya zemin hazırlamış olabileceği ihtimali masada tutuluyor.
Gelecekte yapılacak boylamsal çalışmalar ve uluslararası bağımsız popülasyon araştırmaları, bu etkilerin kalıcı olup olmadığını ve hangi biyolojik süreçlerin bu tabloda rol oynadığını netleştirmek için kritik önem taşıyor. Okullarda ve aile bünyesinde çocukların gelişim süreçlerinin yakından takip edilmesi, olası öğrenme zorluklarının zamanında fark edilerek gerekli desteğin sağlanması açısından önerilen temel adımlar arasında yer alıyor.