Sağlık Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Şuayıp Birinci, 04 Mayıs 2026 Pazartesi günü, Atatürk Üniversitesi'nin ev sahipliğinde Can Sağlığı Vakfı, Erzurum Büyükşehir Belediyesi ve Bilim Erzurum tarafından düzenlenen 'MedAI 26 Tıpta Yapay Zeka Kongresi'nde önemli açıklamalarda bulundu. Birinci, Türkiye'de sigara satışlarında Japonya modeline benzer şekilde kimlik zorunluluğu getirilmesi yönünde çalışmaların başlatıldığını duyurdu. Bu stratejik adım, ülkedeki endişe verici sigara kullanım oranları ve bunun yol açtığı ciddi sağlık ve ekonomik maliyetlerle mücadele etmek amacıyla atılıyor.
Alarm Veren Sigara Kullanım Oranları ve Maliyetler
Bakan Yardımcısı Birinci, 'sağlığın bugünü ve geleceği' konulu sunumunda, Türkiye'deki tütün kullanımının ulaştığı alarm seviyesine dikkat çekti. Ülkemizde ortalama her iki erkekten biri ve 18 yaş üstü her dört kadından biri sigara kullanıyor. Bu durum, kişi başı sağlık harcaması 840 dolar olan Türkiye'de, sigara içen bir bireyin sağlık maliyetinin 1028 dolara yükseldiğini gösteriyor. Tütüne ayrılan hane halkı harcamasının yılda 15 milyar lirayı bulduğunu belirten Birinci, sigaraya bağlı yangın hasarlarının 4 milyar lira, sigara kaynaklı sağlık harcamasının ise 5 milyar dolar olduğunu vurguladı. Tüm bu olumsuzluklara rağmen tütün ürünü kullanımının artmaya devam etmesi, bakanlığın 'alarm seviyesinde' bir tabloyla karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Gençler Arasında Yaygınlaşma ve Küresel Durum
Tütün kullanımının genç yaş gruplarına inmesi de endişe verici boyutlara ulaştı. 37 Avrupa ülkesinde yapılan bir ankete göre, 15-16 yaşındaki öğrencilerin yüzde 55'i sigaraya ulaşabiliyor ve ilk deneme yaşı 12 yaşın altına düşmüş durumda. Kız çocuklarının sigara kullanımında erkeklerle eşit hale geldiği de kaydedildi. Küresel ölçekte her yıl 7 milyon kişinin tütün yüzünden, 1,6 milyon kişinin ise pasif etkilenme sonucu hayatını kaybettiğini belirten Birinci, dünyadaki kanser türlerinin yüzde 25'inden sigaranın sorumlu olduğunu ifade etti. Türkiye'nin akciğer kanserinde birinci sırada yer almasının ana nedeninin sigara olduğunu vurgulayan Birinci, ülkemizde her yüz çocuktan 44'ünün sigara dumanına maruz kaldığını açıkladı. Ayrıca, Türkiye'nin Endonezya'dan sonra dünyanın en çok sigara içilen ülkesi olduğunu ve günlük tüketimin kişi başı 17 dal olduğunu belirtti.
Fiyat Politikası ve Elektronik Sigara Tehlikesi
Bakan Yardımcısı Birinci, sigara kullanımındaki artışta fiyat politikasının da etkili olduğuna dikkat çekti. Türkiye'nin dünyanın en ucuz sigara satılan ülkelerinden biri olduğunu ve fiyat sıralamasında 108'inci sırada yer aldığını ifade etti. Gelişmiş ülkelerde yüzde 4, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 10'luk bir zam yapıldığında sigara kullanımının yüzde 7-8 civarında azaldığını belirten Birinci, fiyat artışının sigara içenlerin sayısını yüzde 2,1, toplam tüketim miktarını ise yaklaşık yüzde 3,8-4 oranında azalttığını vurguladı. Elektronik sigaraların 'masum' gösterilmesinin büyük bir yanılgı olduğunu da sözlerine ekleyen Birinci, elektronik sigaranın sigaraya başlamayı 3 kat artırdığını ve bu ürünleri pazarlayan firmaların insanları bir tuzağa çektiğini belirtti. Elektronik sigaranın satışının bazı ülkelerde yasak olduğunu, Türkiye'de de yasal olmamasına rağmen bulundurmanın yasak hale getirilmediğini hatırlattı.
Japonya Modeli Türkiye İçin Örnek Olacak
Konuşmasında Japonya'daki uygulamalara değinen Bakan Yardımcısı Birinci, Japonya'da sigaranın kimlikle satılmasının büyük bir sorunla mücadelede etkili bir yöntem olduğunu belirtti. Türkiye'nin de bu modeli inceleyerek kendi koşullarına uygun bir kimlikli satış sistemini hayata geçirmeyi planladığını ifade etti. Bu düzenlemenin, özellikle gençlerin sigaraya erişimini zorlaştırması ve tütünle mücadelede önemli bir adım olması bekleniyor.
