Yapay zeka (YZ) alanındaki hızlı ilerlemeler ve milyarlarca dolarlık yatırımlarla Körfez ülkeleri, küresel bir teknoloji merkezi olma yolunda ilerlerken, kritik altyapılarını oluşturan deniz altı kablolarının kırılganlığı endişe yaratıyor.
YZ Dönüşümü ve Stratejik Zafiyet
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, YZ altyapısına milyarlarca dolar harcayarak, büyük teknoloji şirketlerini (hyperscalers) bölgeye çekiyor ve gelecekte hesaplama kapasitesi ihracatçısı konumuna gelmeyi hedefliyor. Ancak, bölge petrol zenginliğinden YZ odaklı ekonomilere doğru evrilirken, veriyi taşıyan altyapı giderek stratejik bir zafiyet haline geliyor. Küresel internetin temelini oluşturan deniz altı kabloları, artık jeopolitik varlıklar olarak öne çıkıyor.
Gerilimler ve Kablo Tehdidi
Bu yılın başlarında ABD, İsrail ve İran arasındaki gerilimin tırmanmasının ardından, uzmanlar bölgesel çatışmaların Körfez'deki kritik kablo altyapısını tehdit edebileceği uyarısında bulunmuştu. Mayıs ayında çıkan medya haberleri, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen yedi deniz altı kablosunun tamamını kontrol altına almayı değerlendirdiğini iddia etmişti. Deniz altı kabloları, uluslararası veri trafiğinin yaklaşık yüzde 95'ini taşıyor. Körfez için sorun, bağlantıların yoğunlaşmasıdır: Bölgenin Avrupa ve ABD ile olan bağlantılarının büyük bir kısmı hala Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı'ndaki birkaç güzergaha bağlıdır.
YZ Altyapısı ve Dayanıklılık İhtiyacı
Orta Doğu, Avrupa, Asya ve Afrika'nın kesişim noktasında yer almasıyla, küresel internet trafiği için dünyanın en stratejik geçiş bölgelerinden biridir. Günümüzde hasar gören bir kablo, sadece internet hızlarını yavaşlatmakla kalmayıp, Körfez'in tüm gelişmekte olan YZ iş modelini baltalayabilir. Körfez ülkeleri, enerji zenginliğini YZ altyapısına dönüştürmeye çalışarak, bir zamanlar hidrokarbon ihraç ettikleri gibi hesaplama gücü ve bulut kapasitesi ihraç etmeyi amaçlıyor. Orta Doğu ekonomileri için, büyük ölçekli hesaplama kapasitesi ihracatçısı olma hazırlıkları sürerken, bu kablolara olan bağımlılık ve önem artıyor. Özellikle bölgede faaliyet gösteren büyük teknoloji şirketleri, her zamankinden daha yüksek düzeyde dayanıklılık talep ediyor. Geleneksel internet trafiğinin aksine, YZ altyapısı, büyük veri merkezleri, bulut sağlayıcıları ve kurumsal müşteriler arasındaki devasa ve sürekli veri akışlarına dayanıyor. Kısa süreli kesintiler bile önemli operasyonel ve finansal sonuçlar doğurabilir, bu da dayanıklı fiber altyapıyı bir lüks olmaktan çıkarıp ticari bir zorunluluk haline getiriyor.
Çeşitlendirme Baskısı ve Yeni Koridorlar
Danışmanlık firması Strategy& Middle East'ten Imad Atwi, "Büyük teknoloji şirketleri ve bölgesel taşıyıcılar çeşitlendirme için baskı yapıyor çünkü gereksinimleri bant genişliğinin ötesine geçti. Artık birden fazla bağımsız yol, öngörülebilir gecikme süresi ve jeopolitik stres sırasında hayatta kalabilirlik istiyorlar" diyor. 2025 yılında, Avrupa ile Orta Doğu ve Asya'yı birbirine bağlayan iki kablonun Kızıldeniz'de kesilmesi, Körfez genelinde günlerce internet bağlantısını bozmuş ve hizmet kaybından kaynaklanan tahmini 3,5 milyar dolarlık zarara yol açmıştı. Bu olay, YZ uygulamalarının hızlanmasından ve veri merkezlerinin çevrimiçi olmasından önce gerçekleşmişti. Şimdi, büyük teknoloji şirketleri, Orta Doğu'da da Avrupa ile yapılan transatlantik ve transpasifik rotalarda zaten güvendikleri dayanıklılık standartlarını talep ediyor. Bu pazarlar genellikle kesinti risklerini en aza indirmek için dört veya beş fiziksel olarak ayrı ağ yolu üzerinden çalışıyor. Buna karşılık Körfez, hala dar bir rota yoğunluğuna büyük ölçüde bağımlı durumda. Pioneer Consulting'den Bertrand Clesca, "Büyük teknoloji şirketleri artık Orta Doğu genelinde, hem Körfez-Avrupa bağlantıları hem de bölgeden transit geçen Avrupa-Asya trafiği için benzer rota çeşitliliği istiyor" diye belirtiyor. Yıllardır, düzenleyici engeller, siyasi istikrarsızlık ve bölgesel çatışmalar nedeniyle Orta Doğu genelindeki karasal ve deniz altı rotalarının ilerlemesi zor olmuştu. Şimdi, bu koridorların birçoğu kritik dijital altyapı olarak yeniden değerlendiriliyor. Atwi, Körfez genelinde çok katmanlı bir stratejinin ortaya çıktığını anlatıyor. İlk katman, Suudi Arabistan, BAE ve Umman'ı kapsayan karasal fiber koridorlar aracılığıyla birbirine bağlanan ve ardından Ürdün ve Levant üzerinden Avrupa ve Asya'ya uzanan Körfez iniş istasyonlarını içeriyor. İkinci bir katman, Mısır ve Bab el-Mandeb çevresindeki darboğazları aşan yeni deniz altı-karasal sistemler getirecektir. Üçüncüsü ise Irak, Suriye ve Türkiye üzerinden kuzey kara koridorları oluşturacaktır. Bölgenin en iddialı projelerinden bazıları, daha önce öncelikli olarak çatışma merceğinden bakılan ülkeleri içeriyor. Suriye üzerinden önerilen karasal sistemler gibi sistemler, bugünkü deniz altı kablolarında tipik olan 24 fiber çiftine kıyasla 144 fiber çiftine kadar destekleyebilir, bu da potansiyel kapasitenin muazzam olduğu anlamına gelir. Dezavantajı ise, bunların yer üstünde olmasıdır.
Uzman Analizi:Körfez ülkelerinin yapay zeka alanındaki iddialı hedefleri, bölgenin jeopolitik konumu ve mevcut altyapısal kırılganlıkları arasında hassas bir denge gerektiriyor. Deniz altı kablolarına olan yoğun bağımlılık, bölgeyi veri güvenliği ve kesintisiz hizmet açısından risk altına sokuyor. Bu durum, gelecekteki yatırımların sadece teknolojiye değil, aynı zamanda altyapı çeşitliliğine ve dayanıklılığına odaklanmasını zorunlu kılıyor.
