İstanbul ilinin Sultangazi ilçesine bağlı Cebeci Mahallesi'nde perşembe günü akşam saatlerinde meydana gelen olayda, kentsel dönüşüm kapsamında yürütülen bir bina yıkımı esnasında çıkan şiddetli gürültü ve sarsıntı bölgede kısa süreli paniğe neden oldu. Kahvehanede çalışan Fadıl Berber, ekmek arası yaptırmak amacıyla esnaf komşusu Ramazan Gül'ün işlettiği markete gittiği sırada, bitişikteki yıkım sahasından yükselen devasa ses ve binanın sallanması üzerine büyük bir şok yaşadı. Yaşanan bu ani sarsıntı neticesinde yapının çöktüğünü zanneden Berber, refleks olarak kendini hızla dışarıya attı ve o anlar iş yerinin güvenlik kameralarına saniye saniye yansıdı.
Olayın yaşandığı anlarda markette bulunan iki ismin de yaşadığı şaşkınlık, büyük şehirlerdeki kentsel dönüşüm operasyonlarının sahada yarattığı psikolojik etkileri bir kez daha gözler önüne serdi. Uzmanların ve bölge sakinlerinin yıllardır dikkat çektiği üzere, riskli yapıların tasfiyesi sürecinde yürütülen yıkım faaliyetlerinin çevredeki günlük yaşamı ve insan psikolojisini nasıl doğrudan etkilediği bu olayla somut bir şekilde görüldü. Resmi makamların denetiminde gerçekleşen çalışmalar sırasında anlık güvenlik tedbirlerinin yanı sıra çevredeki esnaf ve vatandaşların maruz kaldığı bu tür sarsıcı tecrübeler, kentsel dönüşümün sosyal boyutunu yeniden tartışmaya açtı.
Sultangazi Cebeci Mahallesindeki Yıkım Çalışmalarının Arka Planı
Türkiye genelinde olduğu gibi İstanbul'da da hız kazanan kentsel dönüşüm hamleleri, özellikle eski ve depreme dayanıksız yapı stokunun yenilenmesi amacıyla titizlikle yürütülüyor. Sultangazi ilçesi de bu kapsamda en yoğun şantiye faaliyetlerinin yürütüldüğü bölgelerin başında geliyor ve Cebeci Mahallesi'nde her gün onlarca riskli bina güvenli bir şekilde ortadan kaldırılıyor. Söz konusu yıkım projeleri, mühendislik hesaplamaları ve güvenlik protokolleri çerçevesinde yürütülse de, bitişik nizam yapılaşmanın hâkim olduğu İstanbul sokaklarında bu tür sarsıntıların kaçınılmaz bir gerçeklik olduğu biliniyor.
Perşembe günü akşam saatlerinde yaşanan olayda da iş makinesinin taşıyıcı kolonlara müdahale ettiği an ortaya çıkan ani gürültü, gök gürültüsünü andıran bir şiddetle çevredeki binalarda hissedildi. Nitekim bölge sakinleri ve esnaf, bu tarz yıkımların rutin bir parçası olan sarsıntılara alışkın olmalarına rağmen, bazen ortaya çıkan ses dalgalarının insanlarda deprem etkisi yarattığını ifade ediyor. Olay anında markette bulunan Fadıl Berber'in yaşadığı refleksif korku, insan psikolojisinin ani ve şiddetli uyarıcılar karşısında nasıl koruma güdüsüyle hareket ettiğini net bir şekilde kanıtlar nitelikte.
Olayın ardından basın mensuplarına konuşan Fadıl Berber, yaşadığı o dehşet dolu saniyeleri şu sözlerle dile getirdi: Bakkala geldim, arkadaş dışarıda duruyordu. Tehlikeli, içeri girmeyelim dedi. Sonra girdik. İki üç dakika sonra bir ses geldi, gümbür diye, gök gürlemiş gibi bina sallandı. O esnada ben yerimden oynadım. Binanın yıkıldığını zannettim. Kendimi dışarıya nasıl attım, ben de hatırlamıyorum yani. Bir an binanın yıkılacağını zannettim o sesle beraber. Şaşırdım, ne yapacağımı anlayamadım. Birdenbire kendimi dışarıya fırlattım diyerek olayın vahametini gözler önüne serdi.
Esnaf Ramazan Gülün Gözünden Olay Anı ve Yaşananlar
Market işletmecisi Ramazan Gül ise yaşananları soğukkanlılıkla karşılamaya çalışsa da kendisinin de kısa süreli bir şok yaşadığını belirtti. Olay öncesinde arkadaşını tehlike konusunda uyardığını ancak işin kısa süreceğini düşünerek içeri girdiklerini ifade eden Gül, kepçenin binaya vurduğu andaki gürültünün beklentilerinin çok üzerinde olduğunu vurguladı. Mahalledeki dönüşüm faaliyetlerinin esnaf üzerindeki etkilerini ve o an yaşananları yakından takip eden Gül, sürecin getirdiği zorlukları ve anlık gelişen reaksiyonları detaylıca aktardı.
Ramazan Gül, yaşanan kargaşayı şu ifadelerle özetledi: Mahallemizde kentsel dönüşüm dolayısıyla bir bina yıkılıyordu. Arkadaş geldi, ekmek arası istedi. Ben de o arada Tehlikeli, girmeyelim içeriye dedim. İşimi hemen hallet, ben gideyim. Bir şey olmaz dedi. Girdik içeriye. O anda tam kepçeci binayı yıkınca bir gürültü koptu. O korkuyla arkadaş kendini dışarıya attı. Ben de arkasından Gel diye seslendim. Kaçtı gitti. Çok felaket bir gürültü çıktı. Arkadaş benden daha çok panikledi. Ben de panikledim ama fazla belli etmedim. O kaçıp gidince ben de arkasından peşine gittim sözleriyle yaşananları aktardı.
Bu açıklamalar, kentsel dönüşüm sahalarının hemen yakınında ticari faaliyetlerini sürdüren esnafın günlük olarak ne denli stresli bir ortamda çalıştığını açıkça ortaya koyuyor. Müşteri sirkülasyonunun olduğu anlarda dahi şantiye gürültüleri ve sarsıntılarıyla iç içe yaşayan esnaf, bir yandan ekmek parası kazanmaya çalışırken diğer yandan da bu tür beklenmedik anlık tehlike algılarıyla baş etmek zorunda kalıyor. Bölgedeki ticari hayatın aksamaması için alınan tedbirlerin yanı sıra, bu tarz psikolojik etkilerin minimize edilmesi adına şantiye yönetimlerinin daha hassas davranması gerektiği uzmanlar tarafından sıkça dile getiriliyor.
Kentsel Dönüşüm Çalışmaları Sırasında Çevre Güvenliği Nasıl Sağlanıyor
İstanbul genelinde yürütülen kentsel dönüşüm projelerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yerel belediyeler tarafından belirlenen katı güvenlik kuralları bulunuyor. Yıkım ruhsatı alan firmalar, çalışma sahasının etrafını brandalarla kapatmak, toz oluşumunu engellemek için sulama yapmak ve çevredeki yaya ile araç trafiğini güvenli yönlendirmekle yükümlüdür. Ancak bitişik nizam binaların yoğunlukta olduğu mahallelerde, ne kadar önlem alınırsa alınsın, yıkım makinelerinin hidroluk kırıcılarının ürettiği titreşimler ve ani ses dalgaları çevre binalardaki vatandaşları doğrudan etkileyebilmektedir.
Sultangazi Belediyesi ve ilgili denetim birimleri, bu tür şikayetlerin önüne geçmek amacıyla yıkım saatlerini ve kullanılacak ekipmanların standartlarını yakından denetliyor. Vatandaşların can güvenliğini tehlikeye atmamak adına okul saatleri, akşam saatleri ve yoğun yaya trafiğinin olduğu zaman dilimlerinde hassasiyet gösterilmesi isteniyor. Buna rağmen, perşembe günü akşam saatlerinde Cebeci Mahallesi'nde yaşanan olay, teoride alınan önlemlerin pratikte insanlarda yarattığı korku ve şaşkınlığı tamamen ortadan kaldıramadığını bir kez daha kanıtlamış oldu.
Olay yerinde bulunan güvenlik kameralarının kaydettiği görüntüler, kentsel dönüşüm sahalarının etrafındaki sosyal yaşamın ne denli kırılgan bir dengede olduğunu gözler önüne serdi. Görüntülerde, Fadıl Berber'in sesin geldiği anda yaşadığı irkilme ve saniyenin onda biri kadar kısa bir sürede iş yerini terk etmesi, insan hayatta kalma refleksinin somut bir yansıması olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, bu tür durumlarda vatandaşların ani panikle yola fırlamasının trafik kazaları gibi ikincil riskleri de beraberinde getirebileceğine dikkat çekerek, şantiye çevrelerinde daha dikkatli olunması gerektiğinin altını çiziyor.
Vatandaşlar ve Esnaf Bu Tür Panik Anlarına Karşı Ne Yapmalı
Kentsel dönüşüm operasyonlarının yoğun olarak sürdüğü bölgelerde yaşayan vatandaşların, olası ani gürültü ve sarsıntılara karşı bilinçli hareket etmesi hayati önem taşıyor. Uzmanlar, binaların yıkımı sırasında çevrede bulunan kişilerin panik yapmadan, binanın yapısal bütünlüğüne dair resmi uyarıları ve şantiye ekiplerinin yönlendirmelerini dikkate alması gerektiğini belirtiyor. Ani bir sarsıntı hissedildiğinde derhal binayı terk etmek yerine, güvenli bir alanda sığınmak veya binanın sağlam kolon ve kiriş hatlarını dikkate almak gerekebilir.
Öte yandan, iş yeri sahipleri ve esnafın da yıkım saatlerinde dükkanlarına müşteri kabul ederken daha temkinli davranması, olası kazaların ve panik durumlarının önüne geçilmesinde kritik rol oynuyor. Ramazan Gül'ün olay öncesinde arkadaşını uyarmış olması bu açıdan önem taşısa da, içeride bulunulan süre zarfında meydana gelen yüksek sesin yarattığı şok, riskin her an kapıda olduğunu hatırlattı. Bölge halkı, kentsel dönüşüm çalışmalarının bir an önce tamamlanmasını ve mahallelerinin daha modern, güvenli yapılara kavuşmasını dört gözle bekliyor.
Sonuç olarak, Sultangazi Cebeci Mahallesi'nde yaşanan bu talihsiz ve bir o kadar da enteresan olay, kentsel dönüşümün sadece betonarme binaların yıkılıp yeniden yapılması olmadığını, aynı zamanda o bölgede yaşayan insanların sosyal ve psikolojik dünyasını da dönüştürdüğünü bir kez daha gösterdi. Fadıl Berber'in yaşadığı korku dolu dakikalar ve güvenlik kamerasına yansıyan o anlar, şehirlerin yenilenme sürecindeki acı tatlı anılardan biri olarak hafızalara kazındı.