Antalya'da düzenlenen COP31 zirvesinde kürsüye gelen İklim Ağı üyesi ve Mekanda Adalet Derneği Çevre Politikaları Uzmanı Hülya Çeşmeci, enerji dönüşüm sürecinde kömür havzalarının karşı karşıya kaldığı yapısal sorunları kamuoyuna duyurdu. Çeşmeci, fosil yakıtlardan çıkış hamlelerinin hız kazandığı bu dönemde, Soma ve Zonguldak gibi kritik bölgelerin ekonomik çeşitlendirme ve istihdamı koruma noktasında yeterli uluslararası ve ulusal destek alamadığını net bir dille vurguladı.
Küresel iklim krizinin tetiklediği yeşil mutabakat süreçleri, sanayi ve enerji hatlarında köklü bir revizyonu zorunlu kılarken, bu dönüşümün arka planındaki sosyal maliyetler masaya yatırılmaya devam ediyor. Uzmanlar, enerji politikalarının sadece karbon salınımını azaltma odaklı yürütülemeyeceğini, aynı zamanda bölge halkının ve iş gücünün geleceğini güvence altına alacak mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğinin altını çiziyor.
[Adil Geçiş Sürecinde Finansman ve Yönetişim Açığı]
Uluslararası iklim müzakerelerinde son yıllarda sıkça seslendirilen 'adil geçiş' kavramı, enerji politikalarının toplumsal dengeleri sarsmadan yürütülmesini hedefleyen bir koruma kalkanı olarak tanımlanıyor. Ancak Hülya Çeşmeci'nin Antalya'daki zirvede paylaştığı tespitlere göre, devletler bu kavramın altını doldurma ve uygulama planı çıkarma konusunda oldukça tutuk bir tutum sergiliyor.
Mevcut durumda, gelişmiş ekonomiler ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki finansal yardımların çoğunlukla geri ödemeli krediler şeklinde kurgulanması, yerel ekonomiler üzerindeki borç yükünü daha da artırıyor. Afrika ve Güney Asya eksenli blokların hibe bazlı bir sisteme geçiş yönündeki talepleri zirvenin temel kırılma noktalarından birini oluştururken, yönetişim yapılarındaki eksiklikler süreci yavaşlatıyor.
Enerji dönüşüm fonlarının hibe mekanizmasına dönüştürülmesi talebi Kredi odaklı finansman modellerinin gelişmekte olan ülkelerin omuzundaki yükü artırması Küresel ölçekte adil geçiş mekanizmalarının yönetişim ve yapısal boşlukları
[Soma ve Zonguldak Havzalarındaki İstihdam Tehdidi]
Türkiye'nin enerji arz güvenliğini sağlarken yenilenebilir enerji kapasitesini artırma hamleleri hız kesmeden sürerken, bu stratejik yönelimin kömür havzalarındaki pratik yansımaları kaygı yaratıyor. Uzun yıllardır madencilik kültürü ve ekonomisiyle var olan Soma, Zonguldak ve Kütahya Tavşanlı gibi merkezler, sanayi dönüşüm dalgasından doğrudan etkilenen coğrafyaların başında geliyor.
Çeşmeci'nin aktardığı verilere göre, enerji politikaları tasarlanırken bu bölgelerdeki ekonomik çeşitliliğin artırılması ve alternatif istihdam sahalarının yaratılmasına yönelik bütçeler yetersiz kalıyor. Yenilenebilir enerji teknolojilerinin transferiyle sınırlı kalan projeler, Maden emekçilerinin gelecekte yaşayacağı olası işsizlik dalgasına karşı korumasız bir tablo ortaya çıkarıyor.
Yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının COP31 platformunda dile getirdiği ortak talep, bu geçiş sürecinin yalnızca teknik bir modernizasyon olarak görülmemesi gerektiği yönünde şekilleniyor. Bölge halkının ekonomik refahını koruyacak sosyal politikaların ve istihdam garantili dönüştürme projelerinin derhal devreye sokulması talep ediliyor.
[Yerel Yönetimlerin ve Sivil Toplumun Müzakerelerdeki Rolü]
Uluslararası iklim zirveleri geleneksel olarak merkezi hükümetlerin ve diplomatik temsilcilerin ağırlıkta olduğu platformlar olmaktan çıkarak, yerel aktörlerin ve sivil toplumun doğrudan ses yükselttiği alanlara evriliyor. Antalya'daki buluşmada kömür bölgelerinden gelen belediye başkanları, sahadaki gerçekliği doğrudan uluslararası kamuoyuna aktarma fırsatı buldu.
Kömür havzalarındaki yerel idareciler, merkezi hükümetlerin ulusal enerji planlarını hazırlarken bölgesel dinamikleri ve yerel ekonomilerin hassasiyetlerini dikkate alması gerektiğini savunuyor. Bu bağlamda, geçiş sürecinin maliyetinin sadece o yörede yaşayan emekçilere yıkılmaması, ulusal ve uluslararası fonların adil bir paylaşımla bu bölgelere aktarılması kritik bir zorunluluk olarak öne çıkıyor.
[Gelecek Dönem Projeksiyonları ve Beklenen Politik Adımlar]
Önümüzdeki süreçte Türkiye'nin ve diğer gelişmekte olan ülkelerin iklim taahhütlerini yerine getirirken sosyal adaleti gözetmek zorunda olduğu net bir şekilde görülüyor. Karbon salınımını düşürme hedefleri ile istihdamı koruma zorunluluğu arasında hassas bir denge kurulması, olası toplumsal sarsıntıların önüne geçilmesi açısından hayati önem taşıyor.
Uzmanlar, ulusal enerji stratejilerinin revize edilerek kömür bölgelerine özel bölgesel kalkınma planlarının entegre edilmesini tavsiye ediyor. Aksi takdirde, yeşil dönüşüm hamlelerinin toplumsal maliyeti yüksek olacak ve adil geçiş ilkesi kağıt üstünde kalma riskiyle karşı karşıya kalacaktır.