Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisi kasım ayı olağan toplantısında, şehir içi ve ilçeler arası toplu taşıma hizmetlerini doğrudan ilgilendiren kritik bir karar alındı. Akaryakıt fiyatlarında yaşanan küresel ve ulusal dalgalanmalar ile artan işletme maliyetleri gerekçesiyle özel halk otobüsü tarifelerinde yaklaşık yüzde 15 oranında bir artış yapılması kararlaştırıldı. Meclis salonunda yapılan oylama sonucunda oy çokluğuyla kabul edilen yeni tarife, nisan ayından bu yana artan maliyet baskılarının yerel yönetimler üzerindeki yansımasını bir kez daha gözler önüne serdi.
Alınan bu yeni karar, haziran ayında gerçekleştirilen yüzde 30'luk kapsamlı zammın ardından yılın ikinci büyük toplu taşıma tarifesi güncellemesi olarak kayıtlara geçti. Dört aylık kısa bir zaman dilimi içinde ulaşım maliyetlerinin iki kez yukarı yönlü revize edilmesi, hem kent merkezinde yaşayan vatandaşların hem de ilçelerden merkeze günlük olarak seyahat eden çalışan ve öğrencilerin bütçesini doğrudan etkileyecek bir dönüm noktası oluşturdu. Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda hazırlanan teklif, meclis üyeleri arasında yapılan uzun müzakerelerin ardından resmiyet kazandı.
Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisinde Alınan Kararın Perde Arkası
Toplu taşıma esnafının uzun süredir artan yedek parça, bakım, lastik ve personel giderleri nedeniyle dile getirdiği talep, Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisinin masasına yatırıldı. Sektör temsilcileri, mevcut tarifelerin artık maliyetleri karşılamaktan uzak olduğunu ve belediye sübvansiyonları olmasa dahi çarkların dönmesinin zorlaştığını ifade etmişti. Nitekim sürecin idari boyutuna bakıldığında, yerel yönetimlerin esnafın iflas etmesini önlemek ile vatandaşın alım gücünü korumak arasında hassas bir denge kurmaya çalıştığı net bir şekilde görülüyor.
Meclis oturumunda, esnaf odalarının sunduğu maliyet raporları detaylı bir şekilde incelendi ve akaryakıt varil fiyatlarındaki hareketliliğin yerel ulaşıma yansıması matematiksel modellerle masaya yatırıldı. Yapılan kapalı oturumlar ve komisyon görüşmelerinin ardından nihai oran yüzde 15 seviyesinde sabitlendi. Öte yandan muhalefet meclis üyelerinin artış oranının yüksekliğine yönelik eleştirileri, çoğunluk oyuyla reddedildi ve tasarı doğrudan yürürlük maddeleriyle birlikte kabul edildi.
Kararın hukuki zemini incelendiğinde, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun ilgili maddeleri gereğince toplu taşıma tarifelerini belirleme yetkisinin UKOME ve Büyükşehir Belediye Meclisinin ortak sorumluluğunda olduğu görülüyor. Belediye yönetimi, toplu taşımada aksama yaşanmaması ve kamu hizmetinin sürdürülebilir kılınması adına bu zammın kaçınılmaz olduğunu savundu. Sektör paydaşları ise artan enflasyonist baskılar karşısında bu güncellemenin bir can suyu niteliği taşıdığını dile getirdi.
- Akaryakıt maliyetlerindeki küresel artışlar yerel tarifeleri doğrudan tetikledi.
- Haziran ayındaki yüzde 30'luk zammın ardından 4 ay içinde ikinci kez fiyat artışı yapıldı.
- Meclis oylaması oy çokluğuyla kabul edilerek resmiyet kazandı.
Ulaşım Maliyetlerinin Yıl İçindeki Seyri ve Geçmiş Emsaller
Sakarya'da toplu taşıma tarifeleri incelendiğinde, özellikle son üç yıl içerisinde enflasyonist dalgalanmaların bilet fiyatlarını ne denli hızlı yukarı çektiği net olarak fark ediliyor. Pandemi sonrasında küresel tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalar ve akabinde tırmanan petrol fiyatları, Türkiye genelindeki tüm büyükşehir belediyelerinde olduğu gibi Sakarya'da da ulaşım bütçelerini altüst etti. Geçmiş yıllarda yıllık bazda tek bir zam yapılırken, son dönemde artan maliyetler nedeniyle bu periyodun üç ila dört aya kadar düştüğü görülüyor.
Haziran ayında uygulanan yüzde 30'luk artışın üzerinden henüz dört ay geçmişken yeni bir yüzde 15'lik zammın gelmesi, enflasyonun ulaşımdaki kalıcı etkisini kanıtlıyor. Uzmanlar, yerel yönetimlerin toplu taşımayı sübvanse etmek için ayırdıkları bütçelerin sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Belediyeler, artan akaryakıt faturalarını karşılamakta zorlandıkça bu yükü kademeli olarak yolculara yansıtmak zorunda kalıyor.
Emsal kararlar incelendiğinde, komşu illerde de benzer oranda zamların arka arkaya açıklandığı görülüyor. Marmara Bölgesi'nin sanayi ve lojistik üslerinden biri olan Sakarya'da, akaryakıt tüketiminin yüksek olması toplu taşıma maliyetlerini doğrudan yukarı çeken ana etkenlerin başında geliyor. Şehir içi hatlardaki yoğunluk ile kırsal nitelikli dış ilçelerin uzun mesafeli hatları arasındaki maliyet uçurumu, fiyat tarifelerinin kademeli olarak yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılıyor.
İlçe İlçe Yeni Ücret Tarifeleri ve Rasyonel Kırılımlar
Yüzde 15'lik artış oranının resmileşmesiyle birlikte Sakarya'nın merkezinden en uç ilçelerine kadar uzanan hatlardaki yeni bilet fiyatları tek tek hesaplandı. Coğrafi olarak geniş bir alana yayгай olan Sakarya Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde, mesafe bazlı fiyatlandırma politikası titizlikle uygulanıyor. Bu doğrultuda en yüksek ulaşım maliyetine sahip olan hatlar yine kuzeydeki Kocaali ile doğudaki Taraklı ilçeleri oldu.
Mevcut tarifede 218,40 TL olan Kocaali ve Taraklı seyahat ücreti, yeni düzenlemeyle birlikte 251,15 TL seviyesine yükseldi. Karadeniz sahiline açılan Karasu hattında ise yolculuk bedeli 174,20 TL'den 200,35 TL'ye çıkarılarak psikolojik sınır olan 200 TL'nin üzerine çıktı. Pamukova hattında 110,50 TL olan bilet fiyatı 127,10 TL olurken, Geyve ve Kaynarca hatlarında ücretler 104,30 TL'den 119,95 TL'ye ulaştı.
Merkez ilçelere yakın bölgelerde de rakamlar yukarı yönlü güncellendi. Hendek hattı 113,95 TL, Akyazı hattı 106,90 TL, Ferizli hattı 90,45 TL ve Karapürçek hattı 86,70 TL olarak belirlendi. Şehre en yakın yerleşimler arasında yer alan Sapanca ve Söğütlü hatlarında ücretler 80,75 TL'ye çıkarken, Arifiye 57,90 TL ve Erenler merkez dışı hatlar ise 29,15 TL oldu.
Vatandaşın Bütçesine ve Günlük Yaşamına Doğrudan Yansımalar
Alınan bu zam kararı, Sakarya'da yaşayan dar gelirli vatandaşların, öğrencilerin ve her gün ilçelerden merkeze işe gidip gelen çalışanların aylık ulaşım giderlerini ciddi ölçüde artıracak. Özellikle asgari ücretle geçinen ve düzenli olarak toplu taşıma kullanan bir aile bireyinin aylık ulaşım masrafı, yapılan üst üste zamlarla birlikte hane bütçesinin kayda değer bir kalemini oluşturmaya başladı. Vatandaşlar, artan gıda ve konut maliyetlerinin yanı sıra ulaşıma gelen bu sık zamların bütçelerinde derin açıklar oluşturduğunu dile getiriyor.
Günlük yaşam pratikleri açısından bakıldığında, özellikle üniversite öğrencileri ve stajyerler için artan bilet fiyatları büyük bir ekonomik yük anlamına geliyor. Sakarya Üniversitesi ve Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nde öğrenim gören binlerce genç, kampüs ulaşımındaki bu maliyet artışını en çok hisseden kesimlerin başında geliyor. Öğrenci abonman tarifelerine yapılacak olası düzenlemeler merakla beklenirken, genel tarife artışı halk otobüslerini kullanan herkesin cebini yakmaya devam edecek.
Sahadaki uygulamalarda esnaf ile yolcular arasında yaşanabilecek olası gerginliklerin önüne geçmek amacıyla belediye zabıta ekipleri ve denetim mekanizmaları devreye sokuldu. Yeni tarifelerin otobüslerin içerisine asılması ve elektronik bilet okuma sistemlerinin güncellenmesi için teknik hazırlıklar hızla tamamlandı. Vatandaşlar, resmi fiyat listesinin validatörlere ve duraklara yansıtılmasıyla birlikte zamlı tarifeyi doğrudan ödemeye başlayacak.
Gelecek Dönem Beklentileri ve Olası Akaryakıt Senaryoları
Sakarya'daki toplu taşıma sektörünün önümüzdeki aylarda nasıl bir seyir izleyeceği, tamamen küresel piyasalardaki ham petrol fiyatlarının ve döviz kurlarındaki hareketliliğin seyrine bağlı olacak. Uzmanlar, akaryakıt fiyatlarında yaşanabilecek yeni bir yukarı yönlü dalgalanmanın, özel halk otobüsü kooperatiflerini yeniden masaya oturmaya ve zam talep etmeye zorlayabileceği konusunda uyarıyor. Yerel yönetimlerin ise sürekli artan bu maliyetleri sübvanse etme kapasitesinin sınırlarına ulaştığı ifade ediliyor.
Önümüzdeki döneme ilişkin yol haritası incelendiğinde, toplu taşımada akıllı ulaşım sistemlerine geçişin ve elektrikli otobüs gibi alternatif maliyet düşürücü yatırımların hayati önem taşıdığı açıkça görülüyor. Sakarya Büyükşehir Belediyesinin uzun vadeli ulaşım ana planında toplu taşımada verimliliği artıracak projelere ağırlık vermesi bekleniyor. Ancak kısa vadede, vatandaşların ve esnafın artan maliyet sarmalından kurtulabilmesi için ekonomik istikrarın yeniden sağlanması gerektiği gerçeği sabit kalmaya devam ediyor.
