Dünyanın en büyük karbon salınımı yapan ülkesi olan Çin, aylarca süren değerlendirme süreçlerinin ardından 2028 yılında gerçekleştirilmesi planlanan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı'na (Cop33) ev sahipliği yapmayacağını resmi olarak bildirdi. Antalya'da devam eden uluslararası iklim temasları sırasında netleşen bu karar, küresel ölçekte büyük bir hayal kırıklığına yol açarken, Asya kıtasındaki diğer potansiyel aday ülkeler için yeni bir sürecin kapısını araladı. Uzmanlar ve iklim politikası analistleri, Pekin yönetimi tarafından alınan bu stratejik kararın, ülkenin küresel iklim liderliği vizyonu ve jeopolitik dengeler açısından önemli soru işaretleri barındırdığına dikkat çekiyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kuralları gereği 2028 yılındaki zirvenin Asya grubundaki bir ülke tarafından düzenlenmesi gerekiyor. Çin'in bu sorumluluğu üstlenmekten kaçınması, Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası iklim iş birliklerinden uzaklaştığı bir dönemde küresel liderlik boşluğunun kimin tarafından doldurulacağı sorusunu yeniden gündemin tepesine taşıdı. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde Donald Trump yönetiminin iklim anlaşmalarından çekilme politikaları sürerken, dünyanın en büyük ikinci ekonomisinin bu rolü reddetmesi uluslararası çevre diplomasisinde geniş yankı uyandırdı.
Pekin Yönetiminin Ev Sahipliğinden Vazgeçme Gerekçeleri Nelerdir
Çin'in Cop33 zirvesine ev sahipliği yapmama kararının ardında yatan kesin nedenler tam olarak netlik kazanmasa da, uluslararası ilişkiler ve enerji politikaları uzmanları bu durumun arkasında birden fazla stratejik etken bulunduğunu belirtiyor. Bu faktörlerin başında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki siyasi takvim ve 2028 yılının Kasım ayında gerçekleştirilecek olan başkanlık seçimleri geliyor. Konferans takvimi ile Amerika Birleşik Devletleri'ndeki seçim döngüsünün aynı döneme denk gelmesi, Pekin yönetiminin diplomatik hassasiyetlerini artıran temel unsurlar arasında gösteriliyor.
Öte yandan, Amerika Birleşik Devletleri'nde iklim bilimine mesafeli yaklaşan politikaların hâkim olduğu bir dönemde, Çin'in gelişmekte olan ülkeler grubu içerisindeki liderlik pozisyonunu korumak istediği ancak doğrudan büyük bir küresel zirvenin sorumluluğunu üstlenerek Batı ile yeni bir diplomatik gerilim hattı yaratmaktan kaçındığı ifade ediliyor. Pekin, bir yandan kömür bağımlılığını azaltarak elektrik enerjisine dayalı bir ekonomik dönüşüm gerçekleştirirken, diğer yandan uluslararası arenada hedef tahtası haline gelmek istemiyor.
Küresel İklim Uzmanlarının ve Siyasetçilerin Tepkileri Nasıl Şekillendi
Alınan karar uluslararası çevre platformlarında ve iklim STK'ları arasında büyük bir düş kırıklığı yarattı. Eski Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı Al Gore, Çin'in zirveye ev sahipliği yapmasının küresel iklim kriziyle mücadelede tarihi bir dönüm noktası olabileceğini belirterek bu karardan duyduğu üzüntüyü açıkça dile getirdi. Benzer şekilde, Energy and Climate Intelligence Unit düşünce kuruluşunun uluslararası sorumlusu Gareth Redmond-King de Pekin'in endüstriyel gücü ve temiz enerji teknolojilerindeki liderliğiyle bu zirveyi taşıyabilecek en güçlü aday olduğunu vurguladı.
Bununla birlikte, eski Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı John Kerry'nin belirttiği üzere, Çin halihazırda yenilenebilir enerji kapasitesinde kömür üretimini geride bırakmış durumda. Elektrikli araç satışlarının iç pazarda üçte iki oranına ulaştığı ve temiz enerji endüstrisinin ülkedeki yatırım büyümesinin merkezinde yer aldığı bir gerçek. Buna rağmen ülkenin siyasi iradesi, zirveyi organize eden ev sahibi ülke rolünü üstlenmek yerine arka planda kalmayı tercih etti.
Cop33 Zirvesi Hangi Ülkede Gerçekleştirilecek
Çin'in resmi olarak adaylıktan çekilmesiyle birlikte, 2028 yılındaki Cop33 zirvesine ev sahipliği yapmak için Asya bölgesinden diğer ülkelerin diplomatik girişimlerini hızlandırdığı görülüyor. Yapılan değerlendirmelere göre, Hindistan da yılın başlarında bu rolü üstlenmeyi değerlendirmiş ancak artan kömür kullanımı ve iç enerji politikalarındaki çelişkiler nedeniyle bu fikirden vazgeçmişti. Bu gelişmelerin ardından gözler zirveyi düzenlemek için hazırlık yapan alternatif ülkelere çevrildi.
Mevcut diplomatik kulislerde Özbekistan, Güney Kore, Endonezya ve Tayland gibi ülkelerin Cop33 ev sahipliği için hazırlık yaptıkları veya bu seçeneği ciddi şekilde değerlendirdikleri konuşuluyor. Ancak Türkiye ve Avustralya ortak başkanlığında devam eden mevcut Cop31 zirvesi sırasında kesin bir ev sahibi kararının alınması beklenmiyor. Sürecin ilerleyen aylarda Birleşmiş Milletler iklim komitelerinin yapacağı teknik toplantılar sonucunda netleşmesi öngörülüyor.
Cop33 Zirvesi Küresel İklim Hedefleri Açısından Neden Kritik Önem Taşıyor
Cop33 zirvesi, 2015 Paris İklim Anlaşması kapsamında hayata geçirilen ve ülkelerin küresel sıcaklık artışını 1.5 derece ile sınırlandırma hedefindeki ilerlemelerini inceleyen küresel durum değerlendirmesi mekanizmasını içermesi bakımından son derece kritik bir nitelik taşıyor. Bilim insanları 1.5 derece sınırının aşılmasının neredeyse kesinleştiğini belirtirken, aşım miktarının en aza indirilmesi için ülkelerin daha sert emisyon kesinti taahhütlerinde bulunması gerektiğini savunuyor.
Ev sahibi ülkenin kim olacağından bağımsız olarak, 2028 yılındaki bu zirve, dünya genelinde iklim finansmanı ve yeşil teknoloji transferi konularında gelişmiş ile gelişmekte olan ekonomiler arasındaki pazarlıkların en sert geçeceği platformlardan biri olacak. Çin'in ev sahibi olmaktan vazgeçmesi bu diplomatik pazarlıkların dinamiklerini değiştirse de, ülkenin küresel emisyonlardaki ağırlığı nedeniyle iklim krizinin çözümündeki kilit rolü baki kalmaya devam ediyor.
