Etiyopya'daki Gerilimin Kritik Boyutları
- Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ve müttefikleri, Etiyopya hükümetini devirmek amacıyla yeni bir ittifak kurdu ve Afar ile Amhara bölgelerine saldırılar düzenledi.
- TPLF güçleri, geçtiğimiz Çarşamba günü üç havalimanını ele geçirerek çatışmaları tırmandırdı ve Etiyopya Havayolları bölgeye uçuşlarını askıya aldı.
- 2020-2022 yılları arasındaki iç savaşta yaklaşık 600.000 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından, artan çatışmalar ülkeyi ve bölgeyi yeni bir geniş çaplı istikrarsızlık riskine sürüklüyor.
Etiyopya'da, Başbakan Abiy Ahmed hükümetini devirmeyi hedefleyen Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) liderliğindeki isyancıların komşu Afar ve Amhara eyaletlerine yönelik saldırıları ve yeni bir ittifak kurmaları, ülkede iç savaşın yeniden başlayacağı korkularını artırdı. Yaklaşık 600.000 kişinin yaşamını yitirdiği 2020-2022 yılları arasındaki yıkıcı savaşın ardından, hem Etiyopya ordusu hem de TPLF, açık çatışmaların yeniden başlamasından birbirlerini sorumlu tutuyor.
Çatışmaların Seyri ve Yeni İttifakın Oluşumu
Geçtiğimiz Pazar günü, TPLF'nin de aralarında bulunduğu ülkenin çeşitli yerlerinden yedi silahlı grup, Addis Ababa'daki hükümeti devirmeyi amaçlayan “Etiyopya Halkları Hayatta Kalma Güçleri İttifakı”nı (Ethiopian Peoples’ Forces Alliance for Survival) kurduklarını duyurdu. Bu ittifakın ilanının ardından, geçtiğimiz Çarşamba günü TPLF, federal polisten üç havalimanının kontrolünü ele geçirdi. Devlet havayolu şirketi Etiyopya Havayolları, “mevcut durum nedeniyle” bölgeye uçuşlarını askıya aldığını bildirdi.
TPLF ayrıca Afar ve Amhara eyaletlerine saldırılar başlattı. Afar'daki insani yardım kaynakları, Perşembe günü Tigray sınırına yakın Yallo kasabasını ele geçirme girişiminde ağır topçu saldırıları yaşandığını aktardı. Lalibela'ya yapılan uçuşlar da yakındaki çatışmalar nedeniyle Perşembe günü askıya alındı. Tigray'daki siviller, önceki savaşta yaşananlara benzer kuşatma koşullarından endişe ederek gıda ve nakit stoklamaya başladı.
Adigrat şehrinden bir sakin, panik alımları ve boşalan dükkanları anlatarak, “Gıda kıtlığı kötüleşiyor, market rafları boş… Temel ilaçlar hala kıt ve astronomik derecede pahalı” ifadelerini kullandı. TPLF Başkan Yardımcısı Amanuel Assefa, AFP'ye yaptığı açıklamada “Şu anda tam teşekküllü bir savaş durumundayız” dedi ve Tigray güçlerinin Afar ve Amhara'daki yerel silahlı gruplarla birlikte savaştığını doğruladı.
Etiyopya'da bulunan yabancı bir güvenlik kaynağı, TPLF'nin Çarşamba günü Tigray-Afar sınırındaki Abala'nın da kontrolünü ele geçirdiğini belirtti. TPLF kaynakları ise Afar'da birkaç kasabayı daha ele geçirdiklerini iddia etti. Aynı güvenlik kaynağı, başkente giden az sayıdaki güzergahtan biri olan Amhara'daki Weldiya kasabası çevresinde de çatışmaların yaşandığını bildirdi.
Etiyopya ordusu, Perşembe günü yaptığı ilk kamuoyu açıklamasında saldırıları püskürttüğünü ve 500'den fazla düşman savaşçısını öldürdüğünü, yaraladığını veya esir aldığını duyurdu.
Bölgesel Dinamikler ve Tarihsel Arka Plan
Etiyopya ve Eritre arasındaki ilişkiler tarihsel olarak düşmanca olmuştur. Analistler, TPLF'nin Etiyopya'nın komşusu ve tarihi rakibi Eritre'den destek aldığını belirtiyor. Eritre'nin, denize kıyısı olmayan Etiyopya'nın Kızıldeniz'e erişim sağlamak için topraklarını işgal etmeyi planladığından endişe ettiği ifade ediliyor. Ancak TPLF'den Assefa, “Eritre'nin planları hakkında bilgimiz yok” dedi ve henüz Eritre'den müdahale talep etmediklerini ekledi.
Mevcut çatışmalar, Eritre ve yeni ittifakın bir parçası olan Fano gibi isyancı grupların, önceki iç savaşta hükümetle birlikte Tigraylılara karşı savaştığı dönemden farklı dinamikleri yansıtıyor. Etiyopya Devlet Başkanı Taye Atske-Selassie Amde, geçtiğimiz Çarşamba günü Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, “yıkım ve kargaşa güçlerini” ve “düşmanca unsurların iç işlerimize müdahalesini” kınadı. Abiy'in sözcüsü Billene Seyoum ise ittifak üyelerinin bir süredir Eritre'nin mali desteğiyle işbirliği yaptığını söyledi. Eritre bu tür suçlamaları defalarca reddetti.
TPLF, Abiy Ahmed'in yükselişiyle kenara itilmeden önce 1991'den 2018'e kadar Etiyopya'yı yönetmişti. Bu durum nihayetinde iç savaşı tetikledi. Yeniden başlayan çatışmalar, iç savaşı sona erdiren ve geçen yıl sonuna kadar kırılgan bir sükuneti sürdüren 2022 Pretoria anlaşmasına yönelik en ciddi meydan okumayı teşkil ediyor.
Bölgesel İstikrarsızlık ve Küresel Çağrılar
Yeniden tırmanan çatışmalar, Sudan'daki savaş ve Kızıldeniz boyunca süregelen gerilimlerle zaten gergin olan bir bölgeyi daha da istikrarsızlaştırabilecek daha geniş çaplı bir bölgesel çatışma korkusunu artırıyor. Geçtiğimiz Çarşamba günü, Afrika Birliği Başkanı Mahmoud Ali Youssouf, çatışan taraflara “azami itidal” ve doğrudan görüşmelere geri dönme çağrısı yaptı. Bir AB sözcüsü ise “acil gerilimi azaltma” ve Pretoria anlaşmasına yeniden bağlılık çağrısında bulundu.
Anlık Nokta Editoryal Değerlendirmesi:Etiyopya'daki bu son gelişmeler, Afrika Boynuzu'nun kırılgan dengelerini bir kez daha tehdit etmekle kalmıyor, aynı zamanda 2022 Pretoria Barış Anlaşması'nın sürdürülebilirliği konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor. Bölgesel aktörlerin ve uluslararası toplumun acil ve koordineli müdahalesi, daha geniş çaplı bir insani krizin ve jeopolitik istikrarsızlığın önüne geçmek için hayati önem taşıyor.
Etiyopya'daki son çatışmaların temel nedeni nedir?
Etiyopya'daki son çatışmaların temel nedeni, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) liderliğindeki isyancı grupların, Başbakan Abiy Ahmed hükümetini devirme amacı ve komşu Afar ile Amhara eyaletlerine yönelik saldırılarıdır. Bu durum, 2020-2022 iç savaşının ardından yeniden tırmanan gerilimin bir sonucudur.
Etiyopya Halkları Hayatta Kalma Güçleri İttifakı hangi grupları içeriyor?
Etiyopya Halkları Hayatta Kalma Güçleri İttifakı, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) dahil olmak üzere Amhara Fano Ulusal Hareketi, Oromo Kurtuluş Ordusu (OLF–OLA), Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF), Afar Devrimci Demokratik Birlik Cephesi (Ugugumo), Benişangul Halkları Kurtuluş Hareketi ve Gumuz Halkları Demokratik Hareketi olmak üzere yedi silahlı ve siyasi muhalefet grubunu içermektedir.
2022 Pretoria Anlaşması neyi amaçlıyordu ve neden tehlikede?
2022 Pretoria Anlaşması, Etiyopya federal hükümeti ile TPLF arasındaki 2020-2022 iç savaşını sona erdirmeyi amaçlayan bir barış anlaşmasıydı. Anlaşma, Tigray'ın batısındaki tartışmalı bölgelerin statüsü ve silahsızlanma gibi konularda anlaşmazlıkların devam etmesi ve TPLF'nin yeni bir ittifak kurarak saldırılara başlaması nedeniyle tehlikededir.
Eritre'nin bu çatışmalardaki rolü nedir?
Analistler, TPLF'nin Etiyopya'nın tarihi rakibi Eritre'den destek aldığını belirtiyor. Eritre'nin, denize kıyısı olmayan Etiyopya'nın Kızıldeniz'e erişim sağlamak için topraklarını işgal etmeyi planladığından endişe ettiği ifade ediliyor. Etiyopya hükümeti de ittifak üyelerinin Eritre'nin mali desteğiyle işbirliği yaptığını iddia ediyor, ancak Eritre bu suçlamaları reddediyor.
