Paraguay'da yaşanan benzeri görülmemiş bir bankacılık krizi, ülkenin siyasi ve ekonomik dengelerini altüst ederken, 47 yaşındaki sağcı Devlet Başkanı Santiago Pena'nın Kongre tarafından hızla azledilmesiyle sonuçlandı. Ülke nüfusunun yüzde 60'ına denk gelen 2,9 milyon vatandaşın hesaplarına erişememesi ve en temel gıda ihtiyaçlarını bile karşılayamayacak duruma gelmesi, başkent Asuncion başta olmak üzere ülke genelinde büyük protesto dalgalarını tetikledi. Olayların merkezindeki dijital kredi kuruluşu Ueno bankasının faaliyetlerinin askıya alınması, milyonlarca insanı bir gecede nakitsiz bırakırken, siyasi iktidar ile finans sektörü arasındaki karanlık ilişkileri de gün yüzüne çıkardı.
Krizin derinleşmesiyle birlikte Kongre'de başlatılan azil süreci olağanüstü bir hızla tamamlandı ve Pena, görevden alınmasının hemen ardından ev hapsine mahkum edildi. Savcılık makamları, eski devlet başkanının siyasi nüfuzunu kullanarak belirli bir finansal kuruluşu kayırdığı, haksız kazanç elde ettiği ve kara para aklama faaliyetlerine karıştığı yönündeki iddiaları soruşturmaya başladı. Yaşanan bu gelişmeler, ülkenin demokratik tarihinin en büyük mali skandalı olarak kayıtlara geçerken, Santiago Pena'nın görevden uzaklaştırılması ve yerine Yardımcısı Pedro Alliana'nın yemin ederek görevi devralmasıyla Paraguay yeni ve çalkantılı bir döneme girdi.
Santiago Pena Döneminde Ueno Bankasının Yükselişi
Santiago Pena'nın iktidara gelmesinin hemen ardından atadığı üst düzey bürokratik atamalar, krizin teknik altyapısını oluşturan en kritik hamleler olarak dikkat çekti. Pena, daha önce Ueno bankasının Üst Yöneticisi olarak görev yapmış olan Carlos Carvallo Spalding'i ülkenin merkez bankasının başına getirdi. Bu atamanın ardından henüz birkaç ay geçmişken, denetleyici kurumun başına gelen eski yönetici, eski şirketinin dijital bankaya dönüşümünü onayladı ve bu karar Ueno'nun kısa süre içinde ülkenin en büyük mevduat bankalarından biri haline gelmesinin önünü açtı.
Söz konusu banka, piyasa ortalamasının çok üzerinde getiri vaat eden agresif pazarlama stratejileri ve son derece kolay hesap açılış sistemleriyle müşteri portföyünü hızla genişletti. Bu süreçte devlet yönetimi de kamu fonlarını ve emeklilik kasalarını bu yapıya yönlendirdi. Siyasi iktidarın sağladığı bu örtülü koruma kalkanı, kamu kaynaklarına ait yüz milyonlarca doların riskli bir dijital finans kuruluşunda toplanmasına zemin hazırladı ve nihayetinde denetim mekanizmalarının işlevsizleşmesine yol açtı.
Pena'nın kendisinin de 2019 yılında satın aldığı ve 2022'de Ueno Holding adını alacak olan şirkette 1 milyon dolar değerinde hisse sahibi olduğu ortaya çıktı. Devlet başkanı sıfatını taşımasına rağmen bu hisseleri uzun süre elinde tutan Pena, varlıklarını ancak 2025 yılının nisan ayında elden çıkarabildi. Hisseleri yalnızca bir yatırımcı sıfatıyla aldığını savunan eski liderin bu savunması, yaşanan mali çöküşün ardından ne hukuki ne de siyasi olarak kamuoyunu tatmin etmeye yetmedi.
Yüzde 60'lık Nüfuzun Hesaplarına Erişememesi
Ueno bankasının ani bir kararla faaliyetlerinin durdurulması, Paraguay'daki yetişkin nüfusun yüzde 60'ını oluşturan 2,9 milyon vatandaşı doğrudan hedef alan devasa bir ekonomik felce dönüştü. Milyonlarca insan, hesaplarındaki parayı donduran bu karar yüzünden ekmek, su ve ilaç gibi en temel insani ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale geldi. Günlük ticari faaliyetlerin durma noktasına gelmesi, ülke genelinde perakende satışların yüzde 80 oranında düşmesine neden oldu ve piyasalardai güven tamamen zedelendi.
Vatandaşların kendi birikimlerine ulaşamaması üzerine sokaklara dökülen kalabalıklar ile polis güçleri arasında sert çatışmalar yaşandı. Hükümet binalarının çevresinde yoğunlaşan protestolar, toplumsal öfkenin doruk noktasına ulaştığını gösterdi. Ülkenin dört bir yanından gelen direniş haberleri karşısında iktidar bloğu çözülme yaşarken, milletvekilleri de halkın artan baskısına daha fazla dayanamayarak hükümet yanlısı tutumlarını değiştirmek zorunda kaldı.
Pena, krizin tırmandığı perşembe günü istifa etme girişiminde bulunarak eski devlet başkanlarına tanınan ömür boyu senatörlük dokunulmazlığından yararlanmak istedi. Ancak parlamentodaki yasama organları bu istifayı kabul etmeyerek sıradan mahkemelerin yargı yetkisini korudu ve eski liderin hesap vermesinin önünü açtı. Arjantin'e kaçtığına dair çıkan söylentilerin ardından evinde olduğu tespit edilen 47 yaşındaki ekonomist, polis nezaretinde yürütülen adli işlemlere boyun eğmek zorunda kaldı.
Kongredeki Azil Süreci ve Hukuki Soruşturma
Çarşamba günü başlatılan azil süreci, parlamentonun her iki kanadında da olağanüstü bir hızla yürütülerek cuma günü sonuca ulaştırıldı. Muhalefet senatörlerinin sert eleştirileri altında geçen oturumlarda, yaşananların demokrasiye geçiş sürecinden bu yana ülkenin gördüğü en büyük yolsuzluk ve siyasi dolandırıcılık vakası olduğu vurgulandı. Savcılık makamları, Santiago Pena ve eski merkez bankası başkanı Carlos Carvallo Spalding hakkında haksız zenginleşme ve resmi yetkiyi kötüye kullanma suçlamalarıyla resmi soruşturma başlattı.
Azil kararının Kongre'de oylandığı dakikalarda polisle birlikte eski başkanın ikametgahına giden Cumhuriyet Savcısı Elena Fiore Franco, şahsın evinde bulunduğunu ve soruşturma prosedürlerine gönüllü olarak rıza gösterdiğini basına açıkladı. Yargı sürecinin şeffaf bir şekilde yürütülmesi için emniyet güçleri geniş güvenlik önlemleri alırken, eski liderin avukatları savunma hazırlıklarına başladı. Savcılık, devlet fonlarının gayri resmi olarak nasıl aktarıldığını ve emeklilik kasalarındaki 800 ila 860 milyon dolar arasındaki kamu kaynağının akıbetini titizlikle inceliyor.
Soruşturmanın genişletilmesiyle birlikte, bankanın yönetim kademesinde yer alan diğer isimlerin de yurt dışına çıkış yasakları ve mal varlıklarına tedbir konulması gibi adımlarla karşı karşıya kalması bekleniyor. Paraguay yargısı, siyasi gücün kötüye kullanılmasının yarattığı bu tahribatı onarmak için hem yerel hem de uluslararası denetim kurumlarıyla ortak çalışmalar yürütüyor. Yargı makamları, benzer krizlerin tekrarlanmaması adına mali denetim yasalarında köklü değişiklikler yapılmasını öngören yasal tasarılar üzerinde de mesai harcıyor.
Yeni Dönem ve Pedro Alliana'nın Yemin Töreni
Devlet Başkanı Santiago Pena'nın görevden alınarak ev hapsine mahkum edilmesinin hemen ardından, Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana hızlı bir yemin töreniyle ülkenin yeni lideri olarak görevi devraldı. Alliana'nın öncelikli hedefi, bankacılık krizinden etkilenen milyonlarca vatandaşın mağduriyetini gidermek ve dondurulan hesapların serbest bırakılması için acil eylem planı uygulamak olacak. Yeni hükümet, merkez bankası yönetimiyle koordineli çalışarak piyasalardaki likidite sıkıntısını aşmayı ve ticari hayatı yeniden canlandırmayı amaçlıyor.
Uluslararası finans çevreleri ve bölge ülkeleri, Paraguay'daki bu ani iktidar değişimini ve ekonomik sarsıntıyı yakından izliyor. Yatırımcı güveninin sarsıldığı ülkede, yabancı sermayenin geri dönmesi ve kamu maliyesinin yeniden yapılandırılması uzun vadeli bir çaba gerektirecek. Yeni yönetimin, atacağı şeffaf adımlar ve yolsuzlukla mücadele kararlılığı, ülkenin demokratik kurumlarının güvenilirliğini yeniden kazanmasında hayati bir rol oynayacak.
Süreç boyunca sokaktaki tansiyonun düşürülmesi ve toplumsal barışın tesisi için sivil toplum kuruluşları ile diyalog kanalları açık tutuluyor. Halkın bankalara olan güvenini tazelemek adına atılacak adımlar, yeni kabinenin ilk ve en zorlu sınavı olarak öne çıkıyor. Paraguay, tarihinin en karanlık mali skandallarından birini geride bırakmaya çalışırken, siyasi sorumluların yargı önünde hesap vermesi kamu vicdanının rahatlaması açısından kritik bir eşik oluşturuyor.
