Türkiye'nin Göçmen Kuşları İçin Elektrik Şebekelerinde Alınan Kritik Önlemler
- Türkiye'nin Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki stratejik kuş göç koridorları üzerindeki konumu, elektrik hatları kaynaklı kuş ölümlerini önlemek için kapsamlı çalışmaların başlatılmasına neden oldu.
- Elektrik dağıtım şirketleri, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler iş birliğiyle, yalıtım, özel yuva platformları ve izleme sistemleri gibi çeşitli koruma yöntemleri uygulanıyor.
- Özellikle leylek, şah kartal ve küçük akbaba gibi geniş kanatlı türler için yapılan halkalama ve GPS takibi çalışmaları, göçmen kuşların güvenli geçişini sağlamayı hedefliyor.
Türkiye, her yıl milyonlarca göçmen kuşun Avrupa, Asya ve Afrika kıtaları arasındaki yolculuğunda kritik bir geçiş noktası olarak öne çıkıyor. İlkbaharda kuzeydeki üreme alanlarına, sonbaharda ise Afrika'daki kışlama bölgelerine doğru ilerleyen bu kuşlar için elektrik altyapısı, önemli bir risk faktörü oluşturuyor. Son dönemde farklı bölgelerde yaşanan kuş ölümleri, göç yolları üzerindeki elektrik şebekelerinde kuşların korunmasına yönelik çalışmaların aciliyetini bir kez daha gözler önüne serdi. Kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve özel sektör, bu soruna karşı uzun süredir ortak çalışmalar yürütüyor ve elektrik dağıtım şirketleri de bölgelerindeki risklere ve kuş türlerine özel saha uygulamaları geliştiriyor.
Elektrik Dağıtım Şirketlerinden Kapsamlı Koruma Hamleleri
Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği'nden (ELDER) edinilen bilgilere göre, Türkiye genelindeki elektrik dağıtım şirketleri, göçmen kuşların korunması için önemli adımlar atıyor. Trakya Elektrik Dağıtım AŞ (TREDAŞ), 2021 yılından bu yana yaklaşık 32,7 kilometrelik iletkende yalıtım çalışması gerçekleştirdi ve bölgede 1196 özel leylek yuva platformu kurdu. Doğa Koruma ve Milli Parklar 1. Bölge Müdürlüğü, Trakya Üniversitesi ve uzman akademisyenlerle yürütülen iş birliği kapsamında, 69 leylek ve 31 şah kartal halkalandı; 4 şah kartal ve 2 küçük akbaba ise GPS vericileriyle takibe alındı. TREDAŞ'ın açıklamasına göre, izlenen 46 aktif şah kartal yuvasında elektrik kaynaklı herhangi bir canlı kaybına rastlanmadı.
Uludağ Elektrik Dağıtım AŞ, 6,5 milyondan fazla kuşun kullandığını bildirdiği göç rotasındaki hizmet bölgesinde, leyleklerin yoğun olarak bulunduğu alanlarda 100'den fazla yuva platformu oluşturdu. Şirket, Doğa Derneği ile başlattığı “Güvenli Kuş Göç Yolları Projesi” ile biyoçeşitlilik risk taraması ve müdahale alanlarının bilimsel verilere göre önceliklendirilmesini hedefliyor.
Aras Elektrik Dağıtım AŞ, 2017'de başlattığı “Göçmen Kuşlar Ölmesin” projesi kapsamında hatlarda yalıtım ve koruma çalışmaları yürüttü. Yalnızca leyleklerin yuvalanmasına ayrılan özel direkler oluşturan şirket, KuzeyDoğa Derneği ve ilgili kurumlarla yürütülen Iğdır Leylek Halkalama Projesi'ne katkı sağlayarak 150 yavrunun halkalanmasına ve 5 leyleğin uydu vericileriyle izlenmesine destek oldu. 2019'da halkalanarak Afrika'ya göç eden bir leyleğin 2022'de yeniden bölgeye dönmesi, uzun süreli izleme çalışmalarının başarısını gösteren önemli bir örnek olarak kaydedildi.
ADM Elektrik Dağıtım AŞ ile GDZ Elektrik Dağıtım AŞ'nin “Leyleklere Yeni Yuva” projesi kapsamında, göç yolları üzerindeki elektrik direklerine yaklaşık 1200 yuva kuruldu. Her yıl yaklaşık 10 bin leyleğe ev sahipliği yapan bu yuvaların yanı sıra, Aydın, Denizli, Muğla, İzmir ve Manisa'yı kapsayan akademik çalışmalarla bölgenin “Göçmen Kuş Haritası” da oluşturuluyor.
Yeşilırmak Elektrik Dağıtım AŞ, Karadeniz'deki hizmet bölgesinde yaklaşık 200 “Leylek Evi” yerleştirirken, son iki yılda kuş göç rotalarındaki elektrik hatlarında 23 kilometre civarında hatta yalıtım kaplaması gerçekleştirdi. Bu çalışmalar, Sinop Üniversitesi ve alanında uzman akademisyenlerle birlikte yürütülüyor.
Kuş koruma çalışmalarında Şanlıurfa Birecik'teki kelaynaklara odaklanan Dicle Elektrik Dağıtım AŞ, riskli enerji hatlarının yaklaşık 2 kilometrelik bölümünü izole etti. Çalışmalarına leylek ve diğer göçmen kuşları da dahil eden şirketin 6 ilde toplam 36 leylek yuva platformu bulunuyor.
Boğaziçi Elektrik Dağıtım AŞ, pilot bölgelerde hat açmaları ve saha verilerinden yararlanarak riskli hatları belirliyor. Şirket, eski direkleri üçgen tertibatlı direklerle değiştiriyor, yalıtım ve kuşkonmaz gibi uygulamalar gerçekleştiriyor.
Akdeniz Elektrik Dağıtım AŞ de benzer uygulamaların yanı sıra, kuşların riskli bölgelere yaklaşmasını ses teknolojisi aracılığıyla azaltmayı amaçlayan sonik-ultrasonik kuş kovucu sistemler üzerinde pilot çalışmalar yürütüyor.
Çamlıbel Elektrik Dağıtım AŞ, Meram Elektrik Dağıtım AŞ ve Sakarya Elektrik Dağıtım AŞ de bölgelerindeki risklere göre farklı uygulamalar yürütüyor. ÇEDAŞ, yalıtımın yanı sıra direk geometrisinin değiştirilmesi, koruyucu ekipman kullanılması ve gerekli alanlarda havai hatların yer altına alınmasına yönelik çalışmalar yaparken, Meram EDAŞ yerli ve milli imkanlarla geliştirilen yalıtım malzemelerini kullanıyor. SEDAŞ ise enerji nakil hatlarında yalıtım çalışmaları gerçekleştiriyor ve direklere kuşkonmaz gibi koruyucu ekipmanlar monte ediyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Dr. Ergün Bacak, Türkiye üzerinden her yıl 1 milyondan fazla leylek, 1 milyona yakın şahin ve yüz binlerce arı şahini ile 50-60 bin civarında akbabanın göç ettiğini belirtiyor.
Türkiye'nin Eşsiz Biyoçeşitlilik Koridoru ve Göçmen Kuşların Önemi
Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa, Asya ve Afrika kıtaları arasında bir köprü görevi görmekte ve bu özelliğiyle dünyanın en önemli kuş göç yollarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Özellikle geniş kanatlı kuşlar için hayati önem taşıyan bu rotalar, karada oluşan sıcak hava akımlarından yararlanarak süzülerek binlerce kilometrelik mesafeleri kat etmelerine olanak tanır. Hatay'daki Belen Geçidi, Erzurum, Bayburt ve Artvin sınırlarında yer alan Çoruh Vadisi ile İstanbul ve Çanakkale boğazları gibi dar geçitler, bu göçmen kuşların yoğunlaştığı kritik noktalardır. Bu kuşların ekosistemdeki rolü, tohum dağıtımından zararlı böcek popülasyonlarının kontrolüne kadar uzanmakta olup, biyoçeşitliliğin korunması açısından vazgeçilmezdir. Elektrik hatları gibi insan yapımı altyapılar, bu doğal döngü için ciddi bir tehdit oluşturarak, koruma çalışmalarının önemini artırmaktadır.
Enerji Altyapısının Çevresel Sürdürülebilirlik Üzerindeki Etkileri
Göçmen kuşların elektrik hatlarıyla etkileşiminden kaynaklanan ölümler, sadece biyoçeşitlilik kaybına yol açmakla kalmayıp, aynı zamanda enerji şebekelerinde kesintilere ve operasyonel maliyetlere de neden olmaktadır. Bu durum, enerji şirketlerini çevresel sorumluluklarını yerine getirme ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşma konusunda daha aktif rol almaya teşvik etmektedir. Yalıtım, kuşkonmaz sistemleri ve özel yuva platformları gibi önlemler, hem kuş ölümlerini azaltarak ekolojik dengeyi korumakta hem de enerji arz güvenliğini artırmaktadır. Ayrıca, bu tür projeler, kamuoyu nezdinde şirketlerin çevresel duyarlılıklarını pekiştirmekte ve kurumsal sosyal sorumluluk anlayışının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bilimsel çalışmalar ve teknolojik çözümlerin entegrasyonu, bu alandaki koruma çabalarının etkinliğini artırarak, daha geniş ölçekli çevresel faydalar sağlamaktadır.
Anlık Nokta Çevresel Değerlendirmesi:Türkiye'nin göçmen kuşlar için taşıdığı stratejik önemin bilinciyle yürütülen bu kapsamlı koruma çalışmaları, biyoçeşitliliğin sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynamaktadır. Elektrik dağıtım şirketleri, kamu ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle geliştirilen çözümler, hem doğal yaşamı koruma hem de enerji altyapısının güvenliğini sağlama konusunda örnek teşkil etmektedir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'nin göçmen kuşlar için coğrafi önemi nedir?
Türkiye, Avrupa, Asya ve Afrika kıtaları arasında önemli bir kuş göç koridoru üzerinde yer almakta olup, özellikle geniş kanatlı kuşlar için hayati bir geçiş noktasıdır.
Elektrik dağıtım şirketleri hangi tür kuşları korumaya odaklanıyor?
Şirketler, leylek, pelikan, kartal, akbaba ve şahin gibi geniş kanatlı kuş türlerinin yanı sıra, Şanlıurfa Birecik'teki kelaynaklar gibi yerel türlerin korunmasına da odaklanmaktadır.
Göçmen kuşları elektrik hatlarından korumak için hangi yöntemler kullanılıyor?
Başlıca yöntemler arasında elektrik hatlarında yalıtım çalışmaları, özel leylek yuva platformları oluşturulması, kuşların halkalanması ve GPS vericileriyle izlenmesi, direk geometrisinin değiştirilmesi, koruyucu ekipmanlar ve sonik-ultrasonik kuş kovucu sistemler bulunmaktadır.
Elektrik hatları kaynaklı kuş ölümlerini azaltma çalışmaları ne zamandan beri devam ediyor?
Göç yolları üzerindeki elektrik altyapısında kuşların korunmasına yönelik önlemler uzun süredir devam etmekte olup, bazı şirketlerin projeleri 2017 ve 2021 gibi tarihlerde başlatılmıştır.
Kuş koruma projelerinde hangi kurumlar iş birliği yapıyor?
Bu projelerde elektrik dağıtım şirketleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar gibi kamu kurumları, Doğa Derneği ve KuzeyDoğa Derneği gibi sivil toplum kuruluşları ile Trakya Üniversitesi, Sinop Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa gibi üniversiteler iş birliği yapmaktadır.
Bu haber, uluslararası haber ajanslarının ve resmi kurumların doğrulanmış verileri ışığında derlenmiş, anlık gelişme analizleriyle zenginleştirilerek editörlerimiz tarafından incelenip onaylanmıştır.
