- Rusya ve Ukrayna arasındaki karşılıklı saldırılar, Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki ticari denizciliği ciddi şekilde aksatarak küresel tahıl sevkiyatını tehlikeye atıyor.
- Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatının %90'ından fazlasının yapıldığı Odessa ve çevresindeki limanlarda ticari gemi trafiği, artan güvenlik riskleri nedeniyle temmuz ayının ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde durdu.
- Birleşmiş Milletler ve ilgili kuruluşlar, gerilimin tırmanmasının küresel gıda güvensizliğini derinleştirebileceği konusunda uyarılarda bulunurken, gemi sahipleri Ukrayna limanlarına seferlerini geçici olarak askıya aldı.
Karadeniz'de, dünyanın en büyük buğday ihracatçısı Rusya ile Avrupa'nın önemli tahıl üreticilerinden Ukrayna arasında devam eden karşılıklı saldırılar, hasat döneminde bölgedeki deniz taşımacılığı üzerindeki baskıyı artırıyor. Özellikle Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatında kritik rol oynayan limanlara yönelik saldırılar, küresel gıda tedarik zincirlerinde ciddi aksaklıklara yol açma potansiyeli taşıyor.
Karadeniz'de Artan Saldırılar ve Ticari Denizcilik Üzerindeki Etkileri
Ukrayna'da bu yıl tahıl ve yağlı tohum üretiminin geçen yılki 80 milyon tondan 81 milyon tona çıkması beklenirken, tarım ürünleri ülkenin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor. Birleşmiş Milletler (BM) yetkilileri, saldırıların küresel tarım piyasalarındaki etkilerinin görülmeye başlandığını belirterek gerilimin tırmanmasının önlenmesi çağrısında bulunuyor. BM Dünya Gıda Programı da ticari güzergahlara yönelik saldırıların sürmesi halinde Ukrayna'dan yapılan tahıl sevkiyatının daha fazla aksayabileceği ve küresel gıda güvensizliğinin derinleşebileceği uyarısında bulundu.
Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre, geçtiğimiz temmuz ayında limanlarda bulunan gemilere 35, denizdeki gemilere 22 ve liman tesislerine 67 saldırı düzenlendi. Ukrayna limanlarındaki gemiler, 2025 yılının tamamında ise toplam 14 kez saldırıların hedefi olmuştu. Rusya'nın Odessa bölgesindeki limanlar ve çevresindeki altyapıya yönelik saldırılarını artırması, Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatında kullandığı ana güzergahı doğrudan etkiliyor. Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatının yüzde 90'ından fazlası Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanları üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu limanlardaki ticari gemi trafiği, artan güvenlik riskleri nedeniyle temmuz ayının ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde durdu.
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, gemi sahiplerinin 22 Temmuz'dan itibaren ülkenin Karadeniz limanlarına tarım ürünü almak üzere gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu bildirdi. Vısotskiy, kararın Ukrayna makamlarınca değil gemi sahipleri tarafından alındığını belirterek, alternatif ihracat güzergahlarının ağustos sonuna kadar tam kapasiteye ulaşamayacağını söyledi. Kara ve nehir güzergahlarının tam kapasiteye ulaşması halinde bile Karadeniz limanlarından normal koşullarda yapılan sevkiyatın ancak yarısını karşılayabileceğini ifade etti.
Danimarka merkezli deniz taşımacılığı şirketi Maersk de güvenlik riskleri nedeniyle Çernomorsk üzerinden yürüttüğü bağlantı hizmetini geçici olarak askıya aldı. Şirket, Çernomorsk'taki yükleri Romanya'nın Köstence Limanı'na yönlendirirken, mevcut ihracat rezervasyonlarının iptal edilebileceğini veya yükleme limanının Köstence olarak değiştirilebileceğini açıkladı.
Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna limanları ve gemilerine yönelik saldırılarda askeri amaçlarla kullanılan hedeflerin vurulduğunu savunurken, Ukrayna yönetimi, hedef alınan tesisler ile gemilerin önemli bölümünün sivil ticaret ve tarım ürünleri ihracatında kullanıldığını belirtiyor. Ukrayna da son dönemde Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyısındaki limanlarına, tahıl terminallerine ve ticari gemilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdı. Rusya'nın Taman Limanı'ndaki önemli tahıl ihracat terminallerinden birinin saldırıda hasar gördüğü, Karadeniz kıyısındaki bazı terminallerin ise güvenlik riskleri nedeniyle kara yoluyla tahıl kabulünü sınırlandırdığı bildirildi. Azak Denizi'ndeki gemi hareketlerinin 10 Temmuz'dan itibaren sınırlandırılması, Taman Limanı'ndaki faaliyetleri de etkiledi. Novorossiysk ve Tuapse limanlarından tahıl sevkiyatı devam ederken, güvenlik tedbirleri ve operasyonel kısıtlamalar nedeniyle yükleme hızının düştüğü belirtiliyor. Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, ticari gemiler ile liman altyapısına yönelik saldırıların Karadeniz'deki taşımacılığı doğrudan tehdit ettiğini ve mevcut koşulların sürmesi halinde ihracat koridorlarının kapanabileceği uyarısında bulundu. Rusya ve Ukrayna, karşı tarafın sivil gemileri ve liman altyapısını hedef aldığı yönündeki suçlamaları reddederek yalnızca askeri faaliyetlerle bağlantılı unsurlara saldırı düzenlediklerini ileri sürüyor.
Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması'nın Mirası
Dünyadaki olası bir gıda krizini önlemek amacıyla, 22 Temmuz 2022 tarihinde Türkiye, Rusya, Ukrayna ve Birleşmiş Milletler arasında İstanbul'da Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması imzalanmıştı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın himayesinde gerçekleşen bu anlaşma, koridorun açık kaldığı süre boyunca 1000'den fazla gemiyle yaklaşık 33 milyon ton tahılın dünya pazarlarına ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını sağlamış, böylece küresel gıda fiyatları üzerindeki baskının azaltılmasına katkıda bulunmuştu. Ancak, Rusya'nın Temmuz 2023'te anlaşmadan çekilmesinin ardından Ukrayna, Karadeniz'in batı kıyısı boyunca Romanya ve Bulgaristan karasularına yakın ilerleyen alternatif bir deniz koridoru oluşturmuştu. Mevcut durumda limanlar, ticari gemiler ve tahıl terminallerine yönelik saldırıların yoğunlaşmasıyla gemi şirketlerinin seferlerini durdurması, söz konusu güzergahın faaliyeti ve yeni hasat dönemindeki ürünlerin dünya piyasalarına ulaştırılması açısından belirsizliği artırıyor.
Küresel Gıda Piyasaları ve Deniz Ticaretine Yansımalar
Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki gerilimin tırmanması, sadece bölge ülkelerini değil, küresel gıda piyasalarını ve deniz ticaretini de derinden etkiliyor. Ukrayna ve Rusya'nın dünya tahıl ihracatındaki payı göz önüne alındığında, sevkiyatın aksaması özellikle düşük gelirli ülkelerde gıda güvensizliğini tetikleyebilir ve küresel gıda fiyatlarında yeni artışlara yol açabilir. Deniz taşımacılığı şirketlerinin güvenlik endişeleriyle seferlerini askıya alması, sigorta maliyetlerini artırarak ve alternatif güzergah arayışlarını zorlaştırarak lojistik zincirlerinde aksaklıklara neden oluyor. Bu durum, tarım ürünlerinin nihai tüketicilere ulaşma maliyetini yükseltirken, dünya genelinde enflasyonist baskıları da artırma riski taşıyor.
Anlık Nokta Editoryal Değerlendirmesi:Karadeniz'deki mevcut gerilim, küresel gıda güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır ve uluslararası toplumun acil ve kararlı adımlar atmasını gerektirmektedir. Diplomatik çabaların hızlandırılması ve ticari denizciliğin güvenliğinin sağlanması, milyonlarca insanın gıda erişimi için hayati önem taşımaktadır.
Karadeniz'deki saldırılar, dünyanın önemli tahıl ihracatçısı olan Rusya ve Ukrayna'dan yapılan sevkiyatları aksatarak küresel gıda arzında belirsizlik yaratıyor ve bu durum, dünya genelinde gıda fiyatlarında artışa neden oluyor.
Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatının yüzde 90'ından fazlası Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy gibi Karadeniz limanları üzerinden gerçekleştirilmektedir; bu limanlar ülkenin küresel gıda tedarik zincirindeki kritik rolünü belirlemektedir.
Maersk gibi uluslararası deniz taşımacılığı şirketleri, Karadeniz'deki artan güvenlik riskleri nedeniyle Ukrayna limanlarına yönelik seferlerini geçici olarak askıya almış ve yüklerini Romanya'nın Köstence Limanı gibi alternatif güzergahlara yönlendirme kararı almıştır.
Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması, 22 Temmuz 2022 tarihinde Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM arasında İstanbul'da imzalanmış olup, Rusya'nın Temmuz 2023'te anlaşmadan çekilmesiyle sona ermiştir.
