12 Kasım 2026 Perşembe günü Antalya'da düzenlenen COP31 zirvesi kapsamında, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ile Forward Thinking işbirliğinde kritik bir panel gerçekleşti. 'Enerji, Tarım ve İklim Politikalarına Bütüncül Yaklaşım' başlığı altında toplanan panel, iklim değişikliğinin çevresel boyutlarının ötesinde, su ve gıda güvenliğinden ekonomik kalkınmaya kadar uzanan çok katmanlı etkilerini masaya yatırdı. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran'ın açılış konuşmasıyla başlayan bu önemli buluşma, bölgesel ve uluslararası işbirliğinin hayatiyetini vurgularken, somut eylem ve uygulamalara geçişin aciliyetini gözler önüne serdi.
Panelde, enerji, tarım ve iklim politikalarının birbirini tamamlayan bir eşgüdüm içinde ele alınmasının önemi üzerinde duruldu. Özellikle su ve gıda güvenliğinin güçlendirilmesi, uluslararası işbirliği aracılığıyla iklim değişikliğine karşı dayanıklılığın artırılması gibi konular, bölge ülkelerinin ve küresel aktörlerin ortak gündemini oluşturdu. Bu zirve, sadece diplomatik söylemlerin ötesine geçerek, sahadaki gerçek sorunlara pratik ve sürdürülebilir çözümler bulma arayışının bir yansıması olarak kayıtlara geçti.
Cop31 Panelinin Küresel ve Bölgesel İşbirliği Çerçevesi
Antalya'da gerçekleşen COP31 zirvesi, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliğinin vazgeçilmezliğini bir kez daha gözler önüne serdi. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ve Forward Thinking gibi iki önemli kurumun ortaklığında düzenlenen 'Enerji, Tarım ve İklim Politikalarına Bütüncül Yaklaşım' paneli, bu işbirliği ruhunun somut bir örneği oldu. İletişim Başkanı Burhanettin Duran'ın güçlü açılış konuşması, Türkiye'nin iklim diplomasisindeki aktif rolünü ve konuya verdiği önemi pekiştirdi.
Panelin moderatörlüğünü üstlenen Forward Thinking Direktörü Oliver McTernan, açılış konuşmasında sadece söylem ve uzlaşı düzeyinde kalmanın yetersizliğine dikkat çekti. McTernan, COP31 gibi küresel platformların, somut eylem planlarına ve sahadaki uygulamalara zemin hazırlaması gerektiğini vurguladı. Bu vurgu, küresel iklim gündeminde giderek artan bir beklenti olan, taahhütlerin ötesine geçerek gerçekçi ve ölçülebilir adımlar atma ihtiyacını yansıttı.
Oturum boyunca, Avrupa ile Batı Asya ve Kuzey Afrika (WANA) bölgesi arasındaki işbirliği imkanları detaylı bir şekilde ele alındı. Su-enerji-gıda güvenliği ilişkisi, iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı artıracak politika ve uygulamaların geliştirilmesi gibi başlıklar, bölgesel entegrasyonun ve ortak çözüm arayışlarının ne denli kritik olduğunu gösterdi. Bu tartışmalar, WANA bölgesinin iklim değişikliğinden en çok etkilenen coğrafyalardan biri olması nedeniyle özel bir önem taşıyordu.
Nitekim, panelin uluslararası katılımcıları, iklim krizinin tek başına bir ülkenin veya bölgenin üstesinden gelemeyeceği kadar büyük bir meydan okuma olduğunu defalarca dile getirdi. Küresel ısınmanın etkileri, sınır tanımadan tüm coğrafyaları etkilediği için, çözümün de ancak sınır aşan işbirlikleri ve ortak stratejilerle mümkün olabileceği fikri, panelin temel mesajlarından biri olarak öne çıktı.
Kısıtlı Kaynaklarla Sürdürülebilir Üretim
Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider, paneldeki konuşmasında iklim değişikliğinin sadece çevresel bir sorun olmaktan çıktığını, gıda güvenliği, enerji arzı, ekonomik kalkınma ve toplumsal refahı doğrudan etkileyen bütüncül bir mesele haline geldiğini vurguladı. Türkiye'nin bu kapsamlı meseleye yaklaşımını detaylandıran Gizligider, özellikle su kısıtlılığı gerçeğinden hareketle geliştirilen tarımsal üretim planlamasına dikkat çekti.
Türkiye, mevcut su kaynaklarını en verimli şekilde kullanma hedefiyle tarımsal üretim stratejilerini şekillendiriyor. Bu doğrultuda, 2026-2035 Ulusal Su Planı çerçevesinde önemli adımlar atılıyor. Plan, özellikle su kısıtı bulunan 11 ildeki 52 ilçede, az su tüketen ürünlerin ek desteklerle teşvik edilmesini öngörüyor. Bu uygulama, hem su kaynaklarının korunmasına yardımcı oluyor hem de çiftçileri daha sürdürülebilir tarım pratiklerine yönlendiriyor.
Modern basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması da Türkiye'nin su verimliliği stratejisinin kilit unsurlarından biri. Geleneksel sulama yöntemlerine kıyasla çok daha az su tüketen bu sistemler, tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini artırırken, su kayıplarını minimuma indiriyor. Ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın öncülüğünde yürütülen 'Su Verimliliği Seferberliği' ile kaynakların etkin kullanımına yönelik toplumsal farkındalık artırılıyor ve vatandaşların da bu sürece aktif katılımı hedefleniyor.
Jeopolitik riskler ve fiyat dalgalanmalarının tarımsal üreticiler üzerindeki olumsuz etkilerine karşı da Türkiye, çiftçilerini TARSİM tarım sigortasıyla destekliyor. Bu sigorta sistemi, doğal afetler ve piyasa dalgalanmaları karşısında çiftçilerin gelir güvencesini sağlayarak, tarımsal üretimin kesintisiz devamlılığına katkıda bulunuyor. Türkiye'nin bu alandaki bilgi ve tecrübeleri, TİKA, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde özellikle Afrika, Batı Asya ve Kafkasya'daki ortak ülkelerle paylaşılıyor. Bu paylaşım, küresel gıda güvenliğine katkı sağlamanın yanı sıra, Türkiye'nin uluslararası arenadaki etkinliğini de artırıyor.
- 2026-2035 Ulusal Su Planı kapsamında 11 ilde 52 ilçede az su tüketen ürün teşviki.
- Modern basınçlı sulama sistemlerinin ülke genelinde yaygınlaştırılması.
- 'Su Verimliliği Seferberliği' ile toplumsal farkındalığın artırılması ve etkin kaynak kullanımı.
- TARSİM tarım sigortası ile çiftçilerin jeopolitik ve ekonomik risklere karşı desteklenmesi.
- Türkiye'nin su ve tarım tecrübelerinin TİKA ve FAO gibi uluslararası kuruluşlar aracılığıyla paylaşılması.
Wana Bölgesinin Zorlukları ve Su-Enerji-Gıda Bağlantısı
Batı Asya ve Kuzey Afrika (WANA) bölgesi, iklim değişikliğinin en yıkıcı etkilerini derinden hisseden coğrafyalardan biri olarak COP31 panelinde geniş yer buldu. Eski WANA Enstitüsü Genel Direktörü ve Sürdürülebilirlik Uzmanı Majd Al Naber, bölgede giderek derinleşen kuraklık, su kıtlığı ve gıda güvenliği sorunlarını su-enerji-gıda-çevre ilişkisi kapsamında değerlendirdi. Suriye, Türkiye, Ürdün, Lübnan ve Irak gibi ülkelerden verdiği örnekler, uzun süreli kuraklıkların tarımsal üretim, yeraltı su kaynakları ve kırsal geçim kaynakları üzerindeki yıkıcı etkilerini çarpıcı bir şekilde ortaya koydu.
Al Naber, özellikle Suriye'de 2006-2009 döneminde yaşanan kuraklığın, çiftçileri yağmurla beslenen tarımdan yeraltı suyuna dayalı sulamaya yönelttiğini belirtti. Bu durumun, yeraltı su seviyelerinde ciddi düşüşlere ve su kalitesinde bozulmalara yol açtığını aktardı. Kuraklığın sadece tarımı değil, aynı zamanda alternatif geçim kaynakları arayışını ve iç göçü de artırabildiğinin altı çizildi. Bu durum, iklim değişikliğinin doğrudan toplumsal istikrarsızlığa yol açabilecek potansiyelini gözler önüne serdi.
Gıda güvenliğinin sadece üretim ve gıda mevcudiyetinden ibaret olmadığını vurgulayan Al Naber, erişilebilirlik, ekonomik karşılanabilirlik ve beslenme kalitesini de kapsayan çok boyutlu bir kavram olduğuna dikkat çekti. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında bölgedeki gıda fiyatlarında yaşanan artış, uluslararası tedarik zincirlerine bağımlılığın yarattığı kırılganlığı bir kez daha gözler önüne serdi. Bu bağlamda, kaynak verimliliği, iklime dayanıklı tarım, kuraklığa toleranslı ürünler, yenilenebilir enerji ve tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi, krizle mücadelede temel çözüm alanları olarak sıralandı.
Öte yandan, yenilenebilir enerjiyle sulama maliyetlerinin düşmesinin, kontrolsüz yeraltı suyu kullanımını teşvik edebileceği uyarısı, paneldeki önemli tartışma noktalarından biriydi. Al Naber, su, enerji, gıda ve çevre politikalarının çevresel adalet gözetilerek bütüncül biçimde yürütülmesi gerektiğini ifade etti. Bu hassas denge, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kritik bir rol oynuyor. Lübnan Milletvekili ve eski Enerji ve Su Bakanı Cesar Abi Khalil de, su kıtlığının sadece çevresel bir sorun olmadığını, gıda güvenliği, ekonomik kalkınma, ulusal egemenlik ve bölgesel istikrar üzerinde de doğrudan etkileri bulunduğunu vurgulayarak, bu bütüncül yaklaşımın önemini pekiştirdi.
Nil Havzası Modeli
Panelde, uluslararası işbirliğinin ve iklim diplomasisinin en somut örneklerinden biri, Eski Mısır Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Uluslararası Su Uzmanı Büyükelçi Mohamed Higazy tarafından Nil Nehri havzası üzerinden sunuldu. Higazy, Nil Nehri'nin tarih boyunca farklı toplumlar ve ülkeler arasında sadece bir yaşam kaynağı değil, aynı zamanda medeniyet unsuru ve iletişim hattı işlevi gördüğünü belirtti. Bu bağlamda, sınır aşan nehirlerin çatışma değil, işbirliği ve ortak kalkınma aracı olarak değerlendirilmesi gerektiği tezini savundu.
Nil Nehri havzasının tek bir ülkeye değil, ortak bir ekosisteme ait olduğu fikri, Higazy'nin konuşmasının temelini oluşturdu. Nehirlerin sunduğu su, enerji ve tarım kaynaklarının yanı sıra ulaşım ve bağlantı imkanlarının da bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının önemini vurguladı. Bu perspektif, sadece suyun paylaşımını değil, aynı zamanda nehir havzası boyunca uzanan tüm kaynakların entegre yönetimini kapsayan geniş bir vizyonu ifade ediyordu.
Büyükelçi Higazy, altı yıllık Nil Nehri araştırmaları sonucunda geliştirdiği önerinin, su, enerji, tarım, kara ve demir yolu bağlantılarını tek bir planlama yaklaşımında bir araya getirdiğini aktardı. Etiyopya'dan Sudan ve Mısır'a, oradan Ürdün, Suriye ve Türkiye'ye uzanan enerji bağlantılarının bölgesel işbirliğini güçlendirebileceğini ifade etti. Bu, sadece enerji naklinden öte, ortak altyapı projeleriyle bölgesel ekonomik entegrasyonu derinleştirecek stratejik bir vizyondu.
İklim diplomasisi kapsamında ortak kaynakların kolektif ve bütünleşik bir anlayışla yönetilmesi gerektiğinin altını çizen Higazy, nehirlerin ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılığı stratejik işbirliklerine dönüştürme potansiyeline dikkat çekti. Bu model, sadece Nil Havzası için değil, dünya üzerindeki diğer sınır aşan su kaynakları için de örnek teşkil edebilecek bir yaklaşım sunuyordu. Higazy'nin sunumu, doğal kaynakların ortak yönetiminin, bölgesel çatışmaları önleyerek barış ve kalkınmaya nasıl hizmet edebileceğinin güçlü bir kanıtıydı.
Yerel İhtiyaçlardan Küresel Çözümlere
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanı Abdullah Eren, paneldeki konuşmasında su, enerji, gıda güvenliği ve iklim değişikliği arasındaki güçlü ilişkiye işaret ederek, bu alanların birbirinden bağımsız ele alınamayacağını belirtti. Eren, iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin giderek arttığını, özellikle küçük ölçekli üreticilerin kuraklık, düzensiz yağışlar ve yükselen üretim maliyetleri karşısında önemli güçlüklerle karşılaştığını detaylandırdı. Bu durum, TİKA'nın kalkınma projelerinin odağını da belirleyen temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
TİKA'nın uluslararası kalkınma işbirliği faaliyetlerinde yerel ihtiyaçlar ve koşullar dikkate alınarak çözümler geliştirilmesi prensibi, Eren'in konuşmasında merkezi bir yer tuttu. Ajans, projelerinde yerel kurumlarla ortak çalışmaya, bilgi ve tecrübe paylaşımına, sürdürülebilir projelere öncelik veriyor. Bu yaklaşım, sadece geçici yardımlar sağlamak yerine, ortak ülkelerin kendi kalkınma süreçlerine liderlik etme kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor. Altyapı yatırımlarının eğitim, bakım, teknik bilgi ve kurumsal kapasite geliştirme çalışmalarıyla desteklenmesinin önemi, TİKA'nın uzun vadeli etki yaratma stratejisinin bir parçası.
Eren, kadın çiftçilerin desteklenmesi, tarımsal eğitimin yaygınlaştırılması ve üretim kapasitesinin güçlendirilmesinin toplumların dayanıklılığına doğrudan katkı sağladığını kaydetti. Kadınların tarımsal üretimdeki rolünün artırılması ve onlara yönelik eğitimlerin yaygınlaştırılması, hem gıda güvenliğini artırıyor hem de kırsal kalkınmayı teşvik ediyor. Bu sosyal boyut, TİKA'nın projelerine insani bir derinlik katıyor ve kalkınmanın sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal adaletle de ilgili olduğunu gösteriyor.
TİKA'nın temel hedefi, işbirliğini sahada somut sonuçlara dönüştürürken, ortak ülkelerin kendi kalkınma süreçlerine liderlik etme kapasitesini güçlendirmek. Bu vizyon, uluslararası kalkınma yardımlarının pasif bir alıcı-verici ilişkisinden çıkarak, karşılıklı saygı ve ortak sorumluluk temelinde inşa edilen güçlü bir ortaklık modeline dönüşmesini sağlıyor. COP31'de dile getirilen bu yaklaşımlar, küresel iklim krizine karşı verilen mücadelede, yerel aktörlerin güçlendirilmesinin ve sürdürülebilir çözümlerin anahtar rolünü bir kez daha teyit etti.
