Düzce Depremi yıl dönümünde yapılan teknik değerlendirmeler, yapı güvenliğinde mevzuata uygunluğun tek başına yeterli olmadığını, bina ömrü boyunca yapılan bilinçsiz müdahalelerin felaketlere kapı araladığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Türkiye Ulusal Risk Kalkanı Modeli Hasar Tespit Kurulu Üyesi Prof. Dr. Arslan, 12 Kasım 1999 Düzce Depremi'nin 27 yıl dönümü vesilesiyle yaptığı kapsamlı açıklamalarda, Türkiye'nin yapı stoku ve deprem güvenliği konusundaki kritik kronik sorunlara dikkat çekti.
Düzce ve Kahramanmaraş Depremlerinin Yapısal Ortak Paydası
Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinin kapsadığı alanın genişliği ve maruz kaldığı ivme değerleri bakımından geçmişteki sarsıntılardan ayrıldığını belirten uzman isim, buna karşın iki felaket arasındaki yapısal benzerlikleri somut verilerle ortaya koydu.
Mühendislik hizmeti almamış ya da inşa edildikten sonra fiziki bütünlüğü bozulmuş binaların her iki büyük depremde de aynı trajik kaderi paylaştığı, sahadaki hasar tespit raporlarıyla net bir şekilde kanıtlandı.
Yapıların sarsıntı esnasında gösterdiği direncin temelinde imalat aşamasındaki yönetmelik şartlarına riayet edilmesinin yattığını belirten uzmanlar, kolon boyutları ile kirişlerdeki sıkılaştırma detaylarının hayati önem taşıdığını vurguluyor.
Taşıyıcı Sistemlerde Güçlü Kiriş ve Kolon Dengesi
Deprem anında binanın davranış biçimini belirleyen en temel mühendislik kuralının güçlü kiriş ve güçlü kolon dengesi olduğuna işaret eden uzmanlar, bu mekanizmanın can kurtarma potansiyeline dikkat çekiyor.
Sarsıntı sırasında yapıda bir hasar meydana gelecekse bunun kolonlarda değil, öncelikli olarak kirişlerde görülmesinin tasarlandığını ifade eden yetkililer, bu hiyerarşinin insan hayatını korumak için bilerek kurgulandığını belirtiyor.
Mecazi bir benzetmeyle insanın ayakta kalabilmesi için bacaklarının sağlam olması gerektiği gibi, binanın da ayakta kalabilmesi için kolonların tahrip olmaması, tahribatın öncelikle tali elemanlarda kalmasının sağlandığı kaydediliyor.
Denetimsizlik ve Tasarım Hatalarının Felaket Zinciri
Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından hazırlanan kapsamlı teknik raporların, yapı stokundaki temel kronik problemleri tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdiği ifade ediliyor.
Kısa kolon ve yumuşak kat oluşumlarının yanı sıra burulma düzensizlikleri ile bitişik nizam yapıların oluşturduğu risklerin yönetmeliklerde önceden hesaplandığı ancak sahada denetim eksikliği nedeniyle yıkımlara zemin hazırladığı belirtiliyor.
Ön müdahalelerle bertaraf edilmesi gereken bu yapısal kusurların göz ardı edilmesinin, felaketlerin boyutunu doğrudan artıran temel etkenler arasında yer aldığına dikkat çekiliyor.
Projesine Uygun Başlayan İnşaatlarda Sonradan Yapılan Tahribatlar
Mevzuata tam anlamıyla uygun olarak tasarlanan ve inşa edilen binaların dahi sonradan maruz kaldığı müdahaleler nedeniyle yıkıldığı gerçeği, yapı denetim mekanizmalarının sadece yapım aşamasında değil kullanım süresince de aktif olması gerektiğini gösteriyor.
Kolon kesilmesi gibi bilinçsiz müdahalelerin, mühendisin başlangıçta yaptığı hesapları ve yapıdaki yük dağılımlarını tamamen değiştirdiği, bunun da deprem anında kaçınılmaz bir yıkıma yol açtığı ifade ediliyor.
İnsanın olduğu her alanda görülebilen bu tür yapısal müdahalelerin temelinde cehaletin ve sonuçların düşünülmemesinin yattığı, aklı başında hiçbir bireyin bu riski bile bile göze almayacağı vurgulanıyor.
İmar Affı Uygulamaları ve Bölgesel Yıkım Raporları
Kolon kesilme vakalarının sadece tek bir şehirle sınırlı kalmadığı, Gaziantep başta olmak üzere Kahramanmaraş, Adıyaman ve Malatya gibi illerde de benzer sahnelerin yaşandığı tespit edildi.
Özellikle imar affından faydalanmış olan ve sonradan kat çıkılmak amacıyla filizler bırakılarak büyütülmeye çalışılan binalarda yıkım oranlarının çok daha yüksek seviyelerde gerçekleştiği rapor edildi.
Statik hesapları altüst eden bu müdahalelerin doğrudan can ve mal kayıplarına neden olduğu, önümüzdeki dönemde yapı stokunun denetlenmesi adına atılacak adımların hayati önem taşıdığı yinelendi.
