Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla yayımlanan Resmi Gazete kararı, Türkiye'nin iklim değişikliği ile yeşil ve dijital dönüşüm sürecinde çalışma hayatını yeniden şekillendirecek kapsamlı bir dönemin kapılarını araladı.
Söz konusu genelge ile hayata geçirilen Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı, üretimden istihdama, mesleki becerilerden çalışma koşullarına kadar geniş bir yelpazede ekonomik ve toplumsal yaşamın tüm katmanlarını hedef alıyor.
Türkiye Nin 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi ve Adil Geçiş Yaklaşımı
Dünya genelinde yaşanan iklim krizi ve buna bağlı olarak gelişen yeşil ile dijital dönüşüm dalgası, geleneksel ekonomik modellerin hızla evrilmesini zorunlu kılıyor. Türkiye de bu küresel dönüşüm ekseninde 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için stratejik adımlarını sıklaştırıyor. Bu kapsamda yayımlanan genelge, dönüşüm sürecinin sadece çevresel değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik boyutlarıyla ele alınacağını net bir şekilde ortaya koyuyor.
2 Temmuz 2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim Kanunu ile yasal mevzuata giren adil geçiş yaklaşımı, bu büyük dönüşümün insan odaklı bir çizgide yürütülmesini garanti altına almayı amaçlıyor. Sürecin temel felsefesi, hiçbir kesimin, sektörün veya çalışanın geride bırakılmaması ilkesine dayanıyor. Böylece yeşil ekonomiye geçişin yarattığı maliyetlerin en aza indirilmesi hedefleniyor.
Çalışma hayatının değişen koşullara uyum sağlaması, iş gücünün geleceğin mesleklerine hazırlanması ve insana yakışır işlerin artırılması bu yaklaşımın ana omurgasını oluşturuyor. Sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ise dönüşümden olumsuz etkilenebilecek kesimler için bir güvenlik ağı işlevi görecek. Resmi belgelerde yer alan bu vizyon, devletin tüm kurumlarıyla koordineli bir şekilde çalışacağının sinyallerini veriyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Koordinasyonunda Yürütülecek Süreç
Hazırlanan Strateji ve Eylem Planı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın koordinasyonunda, ilgili tüm kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve sosyal tarafların geniş katılımcı anlayışıyla şekillendirildi. On İkinci Kalkınma Planı ve Ulusal İstihdam Stratejisi ile tam bir uyum içinde hazırlanan plan, 2027 ile 2029 yılları arasındaki kritik dönemi kapsıyor. Bu süreçte sektörel bazda yaşanabilecek dönüşüm şoklarının önlenmesi planlanıyor.
Planın uygulanmasında en temel unsurlardan biri olarak sosyal diyalog mekanizmalarının işletileceği vurgulanıyor. İşçi ve işveren sendikalarının, meslek odalarının ve ilgili tüm paydaşların masada olacağı bu yapı, kararların sahada daha etkin bir şekilde uygulanmasını sağlayacak. Bölgesel farklılıkların ve sektörel hassasiyetlerin göz önüne alınacağı bu süreçte, her bölgenin dinamiklerine uygun özel politikalar devreye sokulacak.
Bakanlığın resmi internet adresi üzerinden kamuoyu ile paylaşılan metin, tüm paydaşlar için yol haritası niteliği taşıyor. Uygulama aşamasında sorumluluk üstlenen kurumların, öngörülen takvime sıkı sıkıya bağlı kalması ve her altı ayda bir Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na rapor sunması zorunlu tutuluyor. Bu sıkı takip mekanizması, eylem planının kağıt üzerinde kalmamasını ve somut sonuçlar üretebilmesini amaçlıyor.
Yeni Strateji ve Eylem Planı Hangi Temel Eksenleri Kapsıyor
Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı, özellikle beceri uyumu, kapsayıcı dönüşüm, sosyal koruma ve toplumsal dayanıklılık olmak üzere üç ana tematik eksen üzerinde yükseliyor. Bu eksenler doğrultusunda, yeşil işler olarak adlandırılan yeni nesil istihdam alanlarının desteklenmesi ve mevcut iş gücünün yeşil becerilerle donatılması sağlanacak. Mesleki eğitim programları bu yeni vizyona göre yeniden güncellenecek.
Kapsayıcı dönüşüm ilkesi gereği, karbon yoğun sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin ve bu sektörlerde çalışan işçilerin mağduriyet yaşamaması için özel geçiş destekleri devreye alınacak. Bölgesel istihdam kayıplarının önüne geçmek amacıyla yerel ekonomileri destekleyici yatırım ve teşvik modelleri kurgulanacak. Sosyal koruma politikaları ise dezavantajlı grupların iş gücü piyasasındaki varlığını güvence altına alacak.
Öncelikli sektörler olarak belirlenen alanlarda yapılacak sektörel müdahaleler, Türkiye'nin uluslararası rekabet gücünü korurken sürdürülebilir kalkınma amaçlarına ulaşmasını da kolaylaştıracak. Enerji, imalat, tarım ve ulaştırma gibi dönüşümden en çok etkilenmesi beklenen sektörlerde pilot uygulamalar ve özel eylem adımları hayata geçirilecek.
İş Dünyası ve Çalışanlar Bu Süreçten Nasıl Etkilenecek
Yeşil ve dijital dönüşüm dalgası, iş dünyasında hem büyük fırsatları hem de önemli adaptasyon süreçlerini beraberinde getiriyor. İşletmeler açısından bakıldığında, enerji verimliliği, çevre dostu üretim teknolojileri ve karbon ayak izinin azaltılması artık bir zorunluluk haline geliyor. Eylem planı, bu süreçte KOBİ'lerin yeşil dönüşüme ayak uydurabilmesi için çeşitli finansal ve idari rehberlik hizmetlerinin sunulmasını öngörüyor.
Çalışanlar açısından ise en büyük kazanım, değişen iş piyasasında işsiz kalma riskinin azaltılması ve geleceğin mesleklerine yönelik nitelikli eğitim imkanlarına erişim olacak. Mesleki eğitim merkezleri ve üniversiteler iş birliğiyle yürütülecek projeler sayesinde, iş gücü piyasasının talep ettiği yeni yetkinlikler hızla kazandırılacak. Böylece çalışanlar, dönüşüm sürecinin bir mağduru değil, aksine aktif bir aktörü haline gelecek.
Sendikalar ve işveren örgütleri de bu sürecin aktif birer paydaşı olarak toplu iş sözleşmelerinde ve çalışma koşullarının iyileştirilmesinde adil geçiş ilkelerini gözetecek. Çalışma ortamlarının daha yeşil, güvenli ve insana yakışır standartlara kavuşturulması, hem iş verimliliğini artıracak hem de iş kazalarının önüne geçilmesinde kritik bir rol oynayacak.
Uygulama Takvimi ve İzleme Süreci Nasıl İşleyecek
2027 ile 2029 yıllarını kapsayan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı'nın tüm aşamaları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından kurulan özel bir izleme ve değerlendirme mekanizmasıyla takip edilecek. İlgili tüm kamu kurum ve kuruluşları, kendilerine verilen görevleri belirlenen takvim doğrultusunda eksiksiz yerine getirmekle yükümlü kılındı.
Altı aylık periyotlar halinde hazırlanacak ilerleme raporları Bakanlığa sunulacak ve süreçteki olası aksaklıklar anında tespit edilerek giderilecek. Cumhurbaşkanlığı genelgesinde, tüm kamu kurumlarının bu süreçte üzerine düşen sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmesi ve her türlü desteği sağlaması hususunda talimat verildiği net bir şekilde vurgulandı.
Önümüzdeki aylarda tüm ilgili bakanlıkların ve yerel yönetimlerin katılımıyla gerçekleştirilecek koordinasyon toplantılarında, eylem planının ilk fazına ilişkin detaylı yol haritaları kamuoyu ile paylaşılmaya devam edecek. Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma yolculuğunda milat niteliği taşıyan bu adım, ülkenin gelecekteki ekonomik ve sosyal yapısını kalıcı olarak dönüştürecek.
