Çorum Şapinuva'da 3 Bin 400 Yıllık Anıtsal Yapının Gizemi Çözülüyor: Hitit Uygarlığına Yeni Bakış

Şapinuva Kazılarından Öne Çıkan Kritik Bulgular

• Çorum'daki Şapinuva Antik Kenti'nde, MÖ 1380'li yıllara tarihlenen 3 bin 400 yıllık anıtsal bir yapının işlevi, Hitit Üniversitesi liderliğindeki kazılarla aydınlatılmaya çalışılıyor.
• 2024 yılında jeofizik çalışmalarıyla tespit edilen ve içerisinde 'L' şeklinde odalar barındıran yapıda, kurban ritüellerine işaret eden hayvan iskeletleri ve kafatasları bulundu.
• Kazı Başkanı Önder İpek, yapının bir kamu binası, tapınak ya da idari merkez olup olmadığını bu yılki detaylı iç mekan çalışmalarıyla belirlemeyi hedeflediklerini açıkladı.

ÇORUM – Hitit İmparatorluğu'nun Hattuşa'dan sonraki en önemli merkezlerinden biri olan Çorum'daki Şapinuva Antik Kenti'nde yürütülen arkeolojik kazılar, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine ait anıtsal bir yapının gizemini çözmeye odaklanmış durumda. Hitit Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Önder İpek başkanlığındaki uluslararası uzman ekip, 2024 yılında keşfedilen bu devasa yapının işlevini ve Hitit uygarlığındaki yerini belirlemek için çalışmalarını yoğunlaştırıyor. Dinî, askerî ve ekonomik açıdan döneminin kilit yerleşim yerlerinden biri olan Şapinuva'da, daha önce ortaya çıkarılan yaklaşık 4 bin tablet, 3 bin 500 yıl önceki devletin idari yapısı, halkın günlük yaşamı ve kültürel alışkanlıkları hakkında paha biçilmez bilgiler sunuyor.

Şapinuva'nın Tarihi Derinliği ve Kazı Süreci

Şapinuva'daki arkeolojik kazılar, 1990 yılında başlamış olup, 36 yıldır kesintisiz olarak Hitit Üniversitesi bünyesinde devam etmektedir. Çorum Belediyesinin de destekleriyle sürdürülen bu çalışmalar, Hititlerin henüz bilinmeyen yönlerini gün yüzüne çıkarmayı amaçlamaktadır. Kazı Başkanı Önder İpek, yapılan arkeolojik çalışmalar ve karbon testleri sonucunda, incelenen anıtsal binanın milattan önce 1380'li yıllarda inşa edildiğini tespit ettiklerini belirtti. İpek, Şapinuva'nın önemli bir Hitit kenti olduğunu ve Hitit Kralı II. Tuthaliya'nın eşiyle birlikte bu kente geldiğini, hatta buranın bir dönem Hititlere başkentlik yaptığını ifade etti.

2024 Keşfi ve Anıtsal Yapının İlk İzleri

2024 yılında jeofizik çalışmalarıyla yer altında büyük bir yapı tespit edildiğini aktaran İpek, 5x5 metrelik açmayla başladıkları kazıda ilk yıl yapının yaklaşık yüzde 20'sini ortaya çıkardıklarını söyledi. 2025 ve bu yıl (2026) yürütülen kazılarda binanın büyük ölçüde ortaya çıkarıldığını kaydeden İpek, üç yıllık çalışmada dış duvarların takip edildiğini ve binanın ana hatlarının belirlendiğini dile getirdi. İpek, “Bazı yerlerde iç mekanlara, odalara girmeye başladık. Bu sene odaların içindeyiz. Bu çalışmalarla binanın fonksiyonunun ne olduğunu öğreneceğiz. Burada bulacağımız bazı arkeolojik malzemeler binanın fonksiyonu hakkında bir veri verecek. Şu ana kadar bu binanın bir kamu yapısı, tapınak ya da idari bina olup olmadığını henüz söyleyemiyoruz. İç odalarda yapacağımız çalışmalarla bunu bu sene ortaya koyacağız.” şeklinde konuştu.

Gizemli Odalar ve Kurban Ritüellerine Dair Bulgular

Yapıda geçen yıl (2025) uzun, “L” biçimli odalar bulunduğunu belirten İpek, bu sene (2026) bu odaların simetrisini keşfettiklerini ifade etti. 2025'te bu odalardan birinde tabana yakın bir kısımda taş döşeme ve üzerinde başı olmayan bir kuzu ya da keçi yavrusu iskeleti bulunduğunu, hangi hayvana ait olduğunun tespiti için çalışmaların sürdüğünü aktardı. Bu yılki çalışmalarda ise diğer “L” şeklindeki odada bir sığır kafatası bulunduğu ve yine bir taş döşeme üzerine konulduğu bilgisi verildi. Önder İpek, yazılı kaynaklardan, bu yapılarda tadilat yapıldığında kurban kesildiğini bildiklerini belirterek, “Biz de yazılı kaynaklara paralel olarak bulduğumuz hayvan gövdesi ve kafatasının bu binanın evrelerinde kurban edildiğini düşünüyoruz. Bu binada birkaç evre gördük.” dedi. Bu bulgular, yapının dini veya ritüelistik bir işleve sahip olabileceği yönündeki ipuçlarını güçlendiriyor.

Hitit Uygarlığında Şapinuva'nın Yeri ve Önemi

Şapinuva Antik Kenti, günümüz Çorum ilinin Ortaköy ilçesinde yer alan, Hitit İmparatorluğu'nun en önemli merkezlerinden biridir. Hitit başkenti Hattuşa'dan (Boğazkale) sonra gelen ikinci büyük kent olarak kabul edilen Şapinuva, stratejik coğrafi konumu sayesinde hem askeri hem de dini açıdan büyük önem taşımıştır. Kelkit-Yeşilırmak vadisi boyunca uzanan ticaret yolunun Orta Anadolu'ya ulaştığı noktada bulunması, kentin ticari bir merkez olarak da gelişmesini sağlamıştır. Kazılarda ortaya çıkarılan Hititçe, Hattice, Hurrice ve Akadca yazılmış 4 binden fazla çivi yazılı tablet, dönemin idari, dini, askeri ve ekonomik yapısına dair detaylı bilgiler sunmaktadır. Bu tabletler, kraliyet yazışmaları ve fal metinleri gibi çeşitli konuları kapsayarak, Hititlerin günlük yaşamı ve devlet yönetimi hakkında eşsiz bir pencere açmaktadır. Özellikle II. Tuthaliya döneminde önemli bir merkez haline gelen Şapinuva, Hitit İmparatorluğu'nun gücünü ve kültürel zenginliğini anlamak için kritik bir rol oynamaktadır.

Antik Keşiflerin Bilimsel ve Kültürel Mirasa Katkısı

Şapinuva'daki anıtsal yapının gizeminin çözülmesi, sadece Hitit uygarlığına dair bilgileri derinleştirmekle kalmayacak, aynı zamanda arkeoloji bilimine de önemli katkılar sağlayacaktır. Bu tür keşifler, antik dönem mimarisi, mühendisliği ve dini pratikleri hakkında yeni perspektifler sunar. Bulunan hayvan kalıntıları ve bunların kurban ritüelleriyle ilişkilendirilmesi, Hititlerin inanç sistemleri ve sosyal yapıları üzerine daha detaylı araştırmaların önünü açacaktır. Ayrıca, Şapinuva gibi antik kentlerdeki sürekli kazılar, bölge turizmine canlılık katmakta, kültürel mirasın korunması ve tanıtılması açısından da büyük önem taşımaktadır. Uluslararası uzmanların farklı disiplinlerden bir araya gelerek çalışması, multidisipliner arkeolojinin başarısını gözler önüne sermekte ve gelecekteki benzer projelere ilham vermektedir. Bu keşifler, Türkiye'nin zengin kültürel mirasını dünya sahnesinde daha da görünür kılmaktadır.

Şapinuva'da devam eden kazılar, Hitit İmparatorluğu'nun bilinmeyen yönlerini aydınlatma potansiyeli taşıyan kritik bir bilimsel çabadır. Anıtsal yapının işlevinin belirlenmesi, dönemin idari ve dini yaşamına dair anlayışımızı önemli ölçüde genişletecek ve Hitit medeniyetinin karmaşıklığını bir kez daha gözler önüne serecektir. Bu çalışmalar, Türkiye'nin arkeolojik mirasının dünya bilimi için ne denli değerli olduğunu kanıtlamaktadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular