Kültür ve Turizm Bakanlığı, Takiyyüddin Rasıd'ın 500. doğum yılı anısına 'Gökküre: Değişimler Çağı Şafağında Osmanlılar’da Matematik Bilimleri' sergisini İstanbul Rami Kütüphanesi'nde ziyarete açtı. Bakan Ersoy, serginin 16. yüzyıl Osmanlı dünyasının matematik, astronomi ve teknoloji alanındaki ilerlemesini yazma eserler ve tarihi bilim aletleriyle gözler önüne serdiğini belirtti. Ersoy, Cumhurbaşkanı Erdoğan liderliğinde son 24 yılda Türkiye'nin bilim ve teknoloji alanında özgüvenini yeniden kazandığını ve Türk-İslam medeniyetinin bilim mirasına sahip çıkıldığını vurguladı.
İstanbul – Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı (TÜYEK) tarafından, Osmanlı'nın önemli bilim insanlarından Takiyyüddin Rasıd'ın doğumunun 500. yılı dolayısıyla hazırlanan 'Gökküre: Değişimler Çağı Şafağında Osmanlılar’da Matematik Bilimleri' sergisi, bugün İstanbul'daki Rami Kütüphanesi'nde açıldı. Sergi, 16. yüzyıl Osmanlı dünyasının matematik, astronomi ve teknoloji alanında ulaştığı seviyeyi yazma eserler ve tarihi bilim aletleri aracılığıyla ziyaretçilere sunuyor.
Osmanlı Bilim Mirası ve Takiyyüddin Rasıd'ın Katkıları
Serginin açılış programında konuşan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Takiyyüddin Rasıd'ın İstanbul Rasathanesi'nin kurucusu olduğunu ve gözlem yöntemleri, matematiksel hesaplamaları ile optik alanındaki kuramsal çalışmalarıyla döneminin dünya ölçeğindeki en ileri bilim insanları arasında yer aldığını ifade etti. Ersoy, sergideki nadide eserlerin, Rasıd'ın temsil ettiği ilmi çevrenin entelektüel derinliğini ve Osmanlı'nın zengin bilim mirasını gözler önüne serdiğini vurguladı.
Bakan Ersoy, Takiyyüddin Rasıd'ın matematik, fizik, optik, mekanik ve tıp alanlarında önemli eserler verdiğini, özellikle astronomi alanında yeni gözlemlere ihtiyaç duyduğunu ortaya koyarak Sultan 3. Murad'ın desteğiyle İstanbul Rasathanesi'ni kurduğunu belirtti. Rasathanenin dönemin en ileri matematik ve astronomi aletleriyle donatıldığını kaydeden Ersoy, kısa süre faaliyet göstermesine rağmen kendi döneminde dünyadaki benzerleriyle her açıdan rekabet edebilecek önemli bir bilim merkezi olduğunu söyledi. Ersoy, Rasıd'ın trigonometri, astronomi ve teknoloji alanındaki çalışmalarının bilim tarihi açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekerek, geliştirdiği hassas astronomi saatleri ve trigonometriye kazandırdığı yeniliklerle hem Osmanlı hem de dünya bilim tarihine önemli katkılar sunduğunu dile getirdi.
Bilimde Özgüvenin Yeniden İnşası ve Türk-İslam Medeniyeti Vurgusu
Bakan Ersoy, konuşmasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde son 24 yılda Türkiye'nin tarihinden güç alan özgüvenini yeniden kazandığını ve bilim ile teknoloji alanında önemli bir dönüşüm gerçekleştirdiğini ifade etti. Türk-İslam medeniyetinin bilim tarihine yön veren büyük birikimine işaret eden Ersoy, “Biz, bugünün bilim dünyasının üzerinde yükseldiği bilgi ve icatların kaşifi ve mucidi olan, insanlığın ufkunu ilmin ışığıyla aydınlatan Türk-İslam medeniyetinin varisleriyiz” dedi. Ersoy, Takiyyüddin Rasıd'ın bu büyük mirasın en önemli temsilcilerinden biri olduğunu vurgulayarak, uzun yıllar boyunca bu mirasın yeterince sahiplenilmediğini ve bunun bilim ve teknoloji noktasında her şeyin Batı tarafından insanlığa kazandırıldığı gibi yanlış bir algının oluşmasına neden olduğunu belirtti. Ersoy, bu yanlış algıya Cumhurbaşkanı Erdoğan liderliğinde bir set çekildiğini ve tarihine sahip çıkan, özgüvenli bir neslin ilim ve teknoloji meydanına çıktığını ifade etti.
Yazma Eserlerin Korunması ve Geleceğe Aktarımı
Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak yazma eser mirasının korunması ve gelecek nesillere aktarılması için yoğun çalışmalar yürüttüklerini belirten Ersoy, TÜYEK'in yaklaşık 800 bin yazma ve nadir matbu eserden oluşan dünyanın en büyük koleksiyonunu bilim insanlarının hizmetine sunduğunu kaydetti. Yazma eser restorasyon laboratuvarı, dijitalleştirme çalışmaları, yayın faaliyetleri ve uluslararası bilimsel organizasyonlarıyla TÜYEK'in alanında dünyanın öncü kurumlarından biri haline geldiğini ifade eden Ersoy, sergiler, sempozyumlar ve yayınlarla yalnızca eserleri değil, bu eserleri ortaya koyan medeniyet tasavvurunu da yaşattıklarını söyledi. Bakan Ersoy, “Bizim derdimiz asla sadece göstermek değildir. Kalıcı bir öğrenme, bilinç ve farkındalık oluşturmak ve bunların sürekliliğini tesis etmektir” ifadelerini kullandı. Konuşmaların ardından Bakan Ersoy, beraberindekilerle sergiyi gezerek, eserler hakkında bilgi aldı.
16. Yüzyılın Çok Yönlü Bilim İnsanı
Takiyyüddin Muhammed bin Ma'rûf er-Râsıd, 14 Haziran 1526 tarihinde Şam'da doğmuş, Osmanlı döneminin en önemli hezârfen, gökbilimci, mühendis, matematikçi ve mekanik bilimcilerinden biridir. Eğitimini Şam ve Mısır'da tamamlamış, hadis, tefsir ve fıkıh gibi nakli ilimlerin yanı sıra matematik ve astronomiye özel bir ilgi göstermiştir. 1570'li yıllarda İstanbul'a gelerek müneccimbaşı olarak görevlendirilmiş ve Sultan 3. Murad'ın desteğiyle 1577 yılında Tophane sırtlarında İstanbul Rasathanesi'ni kurmuştur. Bu rasathane, dönemin en modern gözlemevlerinden biri olup, Takiyyüddin burada hassas astronomi aletleri geliştirmiş ve önemli gözlemler yapmıştır. Özellikle trigonometri alanındaki çalışmaları, sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjantın tanımlarını ve cetvellerini hazırlamasıyla dikkat çekmiş, ekliptik ile ekvator arasındaki açıyı dönemin en doğru değerlerinden biriyle hesaplamıştır. Ne yazık ki, rasathane kısa bir süre sonra çeşitli nedenlerle yıkılmıştır.
Bilim Mirasına Sahip Çıkmanın Toplumsal ve Kültürel Etkileri
Takiyyüddin Rasıd gibi bilim insanlarının mirasına sahip çıkılması ve bu tür sergilerle gün yüzüne çıkarılması, Türkiye'nin bilimsel kimliğinin yeniden inşası açısından büyük önem taşımaktadır. Bu tür etkinlikler, genç nesillere kendi tarihlerindeki bilimsel başarıları tanıtarak özgüven aşılamakta ve onları bilim ve teknoloji alanında yeni başarılara teşvik etmektedir. Geçmişteki bilimsel birikimin doğru bir şekilde anlaşılması, Batı merkezli bilim tarihi anlatılarının ötesine geçerek, Türk-İslam medeniyetinin evrensel bilime katkılarını vurgulamaktadır. Bu durum, toplumsal hafızanın güçlenmesine, kültürel kimliğin pekişmesine ve bilimsel araştırmalara verilen önemin artmasına katkı sağlamaktadır. Ayrıca, yazma eserlerin korunması ve dijitalleştirilmesi gibi çalışmalar, gelecek nesillerin bu değerli bilgi kaynaklarına erişimini kolaylaştırarak sürekli bir öğrenme ve gelişim ortamı sunmaktadır.
Anlık Nokta Editoryal Değerlendirmesi:
Takiyyüddin Rasıd sergisi, sadece geçmişe bir saygı duruşu değil, aynı zamanda Türkiye'nin bilim ve teknoloji alanındaki gelecek vizyonunu da yansıtmaktadır. Bu tür kültürel ve bilimsel etkinlikler, ulusal kimliğin güçlenmesine ve gençlerin bilimsel merakının tetiklenmesine kritik katkılar sunmaktadır. Bilim mirasımıza sahip çıkmak, geleceğe yön verecek yeni nesillerin yetişmesi için temel bir adımdır.
Sergi, İstanbul'daki Rami Kütüphanesi'nde bugün açılmıştır. Sergi süresi hakkında detaylı bilgi için Kültür ve Turizm Bakanlığı veya Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın resmi duyuruları takip edilebilir.
Takiyyüddin Rasıd, İstanbul Rasathanesi'nin kurucusu olmasının yanı sıra, matematik (özellikle trigonometri ve ondalık kesirler), astronomi, optik, fizik ve mekanik alanlarında önemli çalışmalar yapmış, hassas astronomi aletleri geliştirmiş ve döneminin en ileri bilim insanları arasında yer almıştır.
TÜYEK, yazma ve nadir matbu eserlerin toplanması, korunması, restorasyonu, dijitalleştirilmesi, kataloglanması ve bilim dünyasının hizmetine sunulması gibi faaliyetler yürütmektedir. Ayrıca, bu eserler üzerine bilimsel çalışmalar, yayınlar, sergiler ve sempozyumlar düzenleyerek kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktadır.
İstanbul Rasathanesi, 1577 yılında kurulmasına rağmen, dönemin siyasi ve toplumsal koşulları, astrolojiye karşı çıkan bazı çevrelerin muhalefeti ve bir kuyruklu yıldızın görülmesi sonrası yapılan kehanetlerin olumsuz sonuçlanması gibi nedenlerle 1580 yılında yıkılmıştır.
