- ABD'de 25 eyalet, eski Başkan Donald Trump yönetiminin 60 ticaret ortağından ithal edilen ürünlere getirdiği gümrük vergilerine karşı dava açtı.
- Dava dilekçesinde, Trump yönetiminin 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü kapsamında yasal yetkisini aştığı ve İdari Usul Yasası'nı ihlal ettiği savunuluyor.
- Eyalet başsavcıları, söz konusu tarifelerin hukuka aykırı ilan edilerek iptal edilmesini, yürürlüğünün durdurulmasını ve bu kapsamda ödenen gümrük vergilerinin iade edilmesini talep ediyor.
ABD'de 25 eyalet, eski Başkan Donald Trump yönetiminin 60 ticaret ortağından ithal edilen ürünlere uyguladığı gümrük vergilerine karşı hukuki bir mücadele başlattı. California Başsavcısı Rob Bonta, Arizona Başsavcısı Kris Mayes ve Oregon Başsavcısı Dan Rayfield öncülüğünde bir araya gelen eyaletler, ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi'nde açtıkları davada, Trump yönetiminin geçtiğimiz ay açıkladığı tarifelere itiraz etti.
Tarifelerin Yasal Dayanağı Sorgulanıyor
Dava dilekçesinde, Trump yönetiminin 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü kapsamında uygulamaya koyduğu tarifelerde yasal yetkisini aştığı ve İdari Usul Yasası'nı ihlal ettiği ileri sürüldü. Başsavcılar, söz konusu tarifelerin gerçek bir gerekçeye dayanmadığını, iddia edilen zorla çalıştırma uygulamalarını hedef almak amacıyla tasarlanmadığını ve daha önce mahkemeler tarafından yasaya aykırı bulunan tarifeleri yeniden uygulamaya koyma amacı taşıdığını belirtti. Mahkemeden, tarife kararının hukuka aykırı ilan edilerek iptal edilmesi, yürürlüğünün durdurulması ve tarifeler kapsamında ödenen gümrük vergilerinin iade edilmesi talep edildi.
Geniş Katılımlı Hukuki Cephe
Trump yönetimine karşı açılan davaya katılan eyaletler arasında Colorado, Connecticut, Delaware, Hawaii, Illinois, Massachusetts, Maryland, Maine, Michigan, Minnesota, Nevada, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Rhode Island, Virginia, Vermont, Washington ve Wisconsin yer alırken, Kentucky ve Pennsylvania valileri de bu koalisyona destek verdi.
Başsavcılardan Sert Tepkiler
California Başsavcısı Rob Bonta, yaptığı yazılı açıklamada, "Başkan Trump, Amerikalıların yaşam maliyetini artırma konusunda o kadar kararlı ki bunu yapmak için yasaları tekrar tekrar ihlal etmeyi göze alıyor." ifadelerini kullandı. Bonta, bunun Trump yönetiminin tarifeleri yasa dışı biçimde uygulamaya yönelik üçüncü girişimi olduğunu belirterek, yönetimin yetkisini kötüye kullanmasına karşı üçüncü kez dava açtıklarını kaydetti. Arizona Başsavcısı Kris Mayes ise tarifelerin market fiyatlarının yükselmesine, küçük işletmelerin daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalmasına ve ekonominin neredeyse her sektöründe kaosa yol açtığını savundu. Oregon Başsavcısı Dan Rayfield de "yasa dışı" olarak tanımladığı gümrük vergilerinin bedelini yabancı hükümetlerin değil, ABD halkının ödediğini ifade etti.
Tarife Kararlarının Kronolojisi
ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 23 Temmuz'da, zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatını yasaklamada ve bu yasağı etkin şekilde uygulamada yetersiz kaldıkları gerekçesiyle 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü kapsamında yürütülen soruşturmalar sonucunda 60 ticaret ortağına yüzde 10 veya yüzde 12,5 oranında gümrük vergisi uygulanacağını duyurmuştu. Trump yönetiminin son tarife hamlesi, ABD Yüksek Mahkemesi'nin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayandırılarak uygulanan tarifelerin yasaya aykırı olduğuna hükmetmesinin ardından 24 Şubat'ta 122. Bölüm kapsamında devreye sokulan 150 gün süreli yüzde 10 oranındaki geçici küresel tarifelerin süresinin dolmasına bir gün kala geldi.
ABD Ticaret Politikalarında Gümrük Vergilerinin Yeri
ABD ticaret politikalarında gümrük vergileri, tarihsel olarak dış ticaret dengelerini düzenlemek, yerel endüstrileri korumak ve haksız ticaret uygulamalarına karşı misilleme yapmak amacıyla kullanılan önemli bir araç olmuştur. 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü, ABD Başkanı'na, bir yabancı ülkenin uluslararası bir ticaret anlaşmasını ihlal etmesi veya ABD ticaretini kısıtlayan haksız, mantıksız veya ayrımcı bir eylemde bulunması durumunda, tarifeler de dahil olmak üzere uygun tüm önlemleri alma yetkisi vermektedir. Bu yetki, ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından yürütülen soruşturmalar sonucunda devreye sokulabilir. Ancak, bu tür yetkilerin kullanımı, özellikle yürütme organının kapsamı konusunda zaman zaman hukuki tartışmalara yol açmıştır. Özellikle eski Başkan Trump yönetimi döneminde, Çin'e karşı uygulananlar başta olmak üzere, Section 301 tarifeleri yoğun bir şekilde kullanılmıştır.
Yakın geçmişte, ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat 2026 tarihinde, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında uygulanan tarifelerin yasal olmadığını hükmetmiştir. Bu karar, Başkan'ın ulusal acil durumlar sırasında geniş kapsamlı tarifeler uygulama yetkisini sorgulamış ve tarifelerin Anayasa'nın I. Maddesi uyarınca Kongre'nin vergilendirme yetkisi altında olduğunu vurgulamıştır. Yüksek Mahkeme'nin bu kararının ardından, Trump yönetimi Section 122 kapsamında geçici küresel tarifeler uygulamış ve Section 301 kapsamında yeni soruşturmalar başlatacağını duyurmuştur.
Tarife Davasının Ekonomik ve Siyasi Yansımaları
ABD'de 25 eyaletin Trump yönetimine karşı açtığı bu tarife davası, hem ekonomik hem de siyasi arenada önemli yansımalara sahip olabilir. Ekonomik açıdan, dava dilekçesinde belirtildiği gibi, tarifelerin market fiyatlarını yükseltmesi, küçük işletmelerin maliyetlerini artırması ve ekonominin genelinde kaosa yol açması riski bulunmaktadır. Eğer mahkeme eyaletler lehine karar verirse, uygulanan gümrük vergilerinin iadesi, ithalatçılar ve tüketiciler için önemli bir rahatlama sağlayabilir. Bu durum, özellikle IEEPA kapsamında daha önce ödenen milyarlarca dolarlık vergilerin iadesi potansiyeliyle, ABD ekonomisi üzerinde geniş çaplı bir etki yaratabilir. Siyasi açıdan ise bu dava, federal hükümetin ticaret politikalarındaki yürütme yetkisinin sınırlarını yeniden belirleme potansiyeli taşımaktadır. Eyaletlerin federal hükümete karşı birleşmesi, eyaletlerin federal politikalar üzerindeki etkisini ve dengeleyici rolünü bir kez daha gözler önüne sermektedir. Bu hukuki süreç, gelecekteki ABD yönetimlerinin ticaret politikalarını şekillendirme biçimini ve tarife uygulama yetkilerini daha dikkatli kullanmalarını gerektirebilir.
Anlık Nokta Editoryal Değerlendirmesi:25 ABD eyaletinin Trump yönetimine karşı birleşerek tarife davası açması, federal hükümetin ticaret politikalarındaki yetki sınırlarını yeniden tartışmaya açan kritik bir gelişmedir. Bu dava, sadece geçmişteki tarife uygulamalarını değil, aynı zamanda gelecekteki ticaret stratejilerini ve yürütme organının yetkilerini de derinden etkileme potansiyeli taşımaktadır. Hukuki sürecin sonucu, ABD'nin uluslararası ticaret ilişkileri ve iç ekonomik dengeleri üzerinde belirleyici bir rol oynayacaktır.
Dava, California, Arizona ve Oregon Başsavcıları öncülüğünde Colorado, Connecticut, Delaware, Hawaii, Illinois, Massachusetts, Maryland, Maine, Michigan, Minnesota, Nevada, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Rhode Island, Virginia, Vermont, Washington ve Wisconsin eyaletleri ile Kentucky ve Pennsylvania valileri tarafından desteklenmektedir.
Dava dilekçesinde, Trump yönetiminin 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü kapsamında yasal yetkisini aştığı ve İdari Usul Yasası'nı ihlal ettiği savunulmaktadır.
Evet, Trump yönetiminin tarife kararları daha önce de hukuki itirazlarla karşılaşmıştır. Özellikle ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat 2026 tarihinde Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanılarak uygulanan tarifelerin yasaya aykırı olduğuna hükmetmiştir.
Başsavcıların ifadelerine göre, tarifeler market fiyatlarının yükselmesine, küçük işletmelerin daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalmasına ve ekonominin neredeyse her sektöründe kaosa yol açabilir. Dava sonucunda tarifelerin iptali ve ödenen vergilerin iadesi, tüketici ve işletmeler için ekonomik rahatlama sağlayabilir.
