Sakarya Üniversitesinde yürütülen kapsamlı bir akademik proje çerçevesinde, kent genelinde yaşayan 65 yaş ve üzeri kırılgan nüfusun sıcak hava dalgalarından etkilenebileceği riskli alanlar detaylı bir şekilde haritalandırıldı.
Küresel iklim krizinin yerel ölçekteki yansımalarını inceleyen bu yenilikçi çalışma, Antalya ev sahipliğinde gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı kapsamında uluslararası kamuoyuna ve bilim dünyasına tanıtıldı.
Sakarya Üniversitesinde Yapay Zeka Destekli İklim Araştırması
Sakarya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Beyza Ustaoğlu'nun yürütücülüğünü üstlendiği proje, yapay zeka destekli yenilikçi uygulamalarla dikkat çekiyor. Çalışma kapsamında iklim değişikliğinin tarım, biyoçeşitlilik, halk sağlığı ve insan hareketliliğine olan etkileri çok boyutlu bir perspektifle ele alındı.
İl sınırları içerisinde dahi sıcak hava dalgalarının sıklığı, süresi ve şiddeti bakımından mekansal farklılıklar bulunduğu net bir şekilde ortaya konuldu. "Bilimden Uygulamaya: İklim Değişikliğine Uyum İçin Sektörler Arası Çözümler" başlığını taşıyan bu kapsamlı araştırma, Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen COP31 zirvesinde geniş yankı uyandırdı.
Projenin sunum aşaması YÖK Pavilyonu bünyesinde kurulan özel panelde Dr. Öğretim Üyesi Ayşe Atalay Dutucu, Doç. Dr. Muhammet Kaçmaz ve Doç. Dr. Derya Evrim Koç tarafından gerçekleştirildi. Akademik kadronun ortaklaşa yürüttüğü bu çalışmalar, yerel ölçekte iklim krizine uyum politikalarının geliştirilmesi adına önemli bir milat oluşturuyor.
Proje yürütücülüğünü Prof. Dr. Beyza Ustaoğlu üstlendi. Çalışma Antalya'daki COP31 Zirvesi'nde tanıtıldı. Yapay zeka destekli modellemelerle riskli ilçeler belirlendi.
65 Yaş Üstü Kırılgan Nüfusun Mekansal Dağılımı ve Risk Analizi
Araştırma ekibi, Sakarya'da 65 yaş ve üzeri vatandaşların coğrafi dağılımını titizlikle inceleyerek bu demografik grubun hangi ilçelerde yoğunlaştığını haritalandırdı. Sıcak hava dalgalarının bu yaş grubu üzerindeki fizyolojik ve sosyal etkileri istatistiksel modellerle mercek altına alındı.
Özellikle yaz aylarında sıcaklık maruziyetinin en yüksek seviyede seyrettiği ilçeler yerel ölçekte tespit edildi. Uzmanlar, sıcak hava dalgalarının yaşandığı kritik günlerde yaşlı nüfus özelinde ek ölüm vakalarının gerçekleşip gerçekleşmediğini veriler ışığında araştırdı.
Elde edilen bulgular, il genelindeki ortalamaların düşük görünmesine rağmen yerel bazda çok ciddi risklerin varlığını doğruladı. Nüfus dağılımının her ilçede homojen olmadığını vurgulayan akademisyenler, Taraklı gibi sıcak hava dalgalarının yoğun hissedildiği bölgelerde maruziyetin zirve yaptığını kaydetti.
Sağlık Sektörüyle İş Birliği ve Erken Uyarı Sistemleri
Projenin en temel hedeflerinden biri, sektörün acil ihtiyaçlarına cevap verebilecek uygulamalı ve sürdürülebilir çözümler üretmek olarak belirlendi. Halk sağlığının korunması noktasında ilçe düzeyindeki spesifik çalışmaların hayati önem taşıdığına dikkat çekildi.
İklim değişikliğinin küresel bir problem olmasına karşın etkilerinin yerel düzeyde hissedildiği gerçeğinden hareketle adaptasyon stratejileri geliştirildi. Sıcak hava dalgalarının yaşandığı günlerde ölüm yükünün istatistiksel olarak belirgin biçimde arttığı saha çalışmalarıyla kanıtlandı.
Son on yıllık periyot incelendiğinde, aşırı sıcak kaynaklı ölüm risklerinin tırmanışa geçtiği gözlemlendi. Kuzey kesimlerde de yaşlı nüfusun bulunduğunu ancak sıcak hava dalgası frekansının düşük olması nedeniyle güney ilçelerinin çok daha yüksek risk barındırdığı saptandı.
Şehir İçi Ulaşım ve Altyapı İçin Somut Çözüm Önerileri
Akademik araştırmadan elde edilen veriler, yerel yönetimlerin ve ilgili kurumların altyapı projelerine yön verecek nitelikte pratik öneriler barındırıyor. Şehir içi toplu taşıma duraklarında soğutma sistemlerinin kurulması bu önerilerin başında geliyor.
İklimlendirme üniteleri ve gölgelendirme sistemleri ile özellikle yaz aylarında yaşlı vatandaşların sıcak çarpması riskinin azaltılması hedefleniyor. Bu tür mühendislik ve şehircilik çözümlerinin hayata geçirilmesiyle birlikte yerel halk sağlığının korunması amaçlanıyor.
Proje ekibi, elde edilen tüm bulguları ve önerileri COP31 katılımcılarıyla paylaşarak uluslararası düzeyde örnek bir model sundu. Yerel yönetimlerin iklim eylem planlarını hazırlarken bu tür bilimsel haritaları dikkate almasının kaçınılmaz olduğu ifade edildi.
Gelecek Dönem Projeksiyonları ve Yerel Eylem Planları
Önümüzdeki süreçte iklim değişikliğinin etkilerinin daha da şiddetlenmesi beklenirken, yerel ölçekte alınacak önlemlerin boyutu genişletiliyor. Sakarya Üniversitesinin öncülüğünde hazırlanan bu risk haritası, diğer şehirlere de model olabilecek nitelik taşıyor.
Sağlık Bakanlığı ve yerel yönetimler arasında kurulacak koordine mekanizmalarıyla erken uyarı sistemlerinin entegre edilmesi planlanıyor. Sıcak hava dalgaları kapıya dayanmadan önce risk altındaki vatandaşların bilgilendirilmesi ve koruyucu tedbirlerin artırılması sağlanacak.
Bilim insanları, iklim krizine karşı dirençli şehirler inşa etmenin ancak bu tür veriye dayalı akademik çalışmalarla mümkün olabileceğinin altını çiziyor. Sakarya'da atılan bu öncü adımın, Türkiye'nin ulusal iklim uyum stratejisine katma değer sağlaması bekleniyor.