Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Antlaşması’nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında toplanan TBMM Genel Kurulu’nda yapılan oylama sonucunda kabul edildi.
Genel Kurul’daki karar sürecine giden yolda gündem dışı konuşmalar, milletvekillerine tanınan birer dakikalık söz hakları, grup başkanvekillerinin değerlendirmeleri ve siyasi parti gruplarının başkanlığa sunduğu önergeler ele alındı.
Savunma Sanayi ve Teknolojik İş Birliğinin Esasları
Kabul edilen kanun teklifi ile birlikte Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında savunma ve güvenlik alanındaki iş birliğinin kurumsal bir zemine oturtulması hedefleniyor. Bu çerçevede tarafların savunma sanayisi kuruluşları arasında teknoloji paylaşımı, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim faaliyetleri desteklenecek.
Savunma sanayi alanında ortak üretimin teşvik edilmesi, uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak araştırma ve geliştirme projelerinin yürütülmesi ve savunma inovasyonunun desteklenmesi planlanıyor. Ayrıca askeri sanayi alanında nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi için ortak programlar devreye sokulacak.
Taraflar arasında savunma araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile inovasyon alanlarında uzmanlık ve edinilen tecrübelerin paylaşılması hedeflenirken, askeri iş birliğini geliştirmek amacıyla savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi ve ortak tatbikatlar düzenlenecek.
Savunma sanayiinde ortak teknoloji geliştirme ve üretim faaliyetleri Barışta, savaşta ve olağanüstü durumlarda kapsamlı lojistik destek Güvenli kanallar üzerinden düzenli istihbarat ve tecrübe paylaşımı
Terörle Mücadele ve İstihbarat Paylaşım Mekanizmaları
Teklif kapsamında bölgesel ve uluslararası istikrarı ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede mevcut iş birliğinin operasyonel düzeyde güçlendirilmesi öngörülüyor. Taraflar, uluslararası güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunacak.
Hayati çıkarları ve ulusal güvenlikleri korumak amacıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirilmesi bu iş birliğinin omurgasını oluşturuyor. İstihbarat alanındaki iş birliğinin derinleştirilmesi amacıyla taraflar, bilgi güvenliği ve gizlilik ilkelerine riayet ederek karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacak.
Ayrıca barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere geniş kapsamlı lojistik destek sağlanması kararlaştırıldı.
Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin Yapısı ve Görevleri
Antlaşmanın uygulanmasına stratejik yön vermek ve taraflar arasındaki savunma ve güvenlik iş birliğini geliştirmek amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kuruluyor. Dışişleri Bakanı, Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanından oluşacak bu komite yılda iki kez toplanacak.
Gerekli görülmesi halinde liderlerin kararıyla yılda bir kez bir araya gelebilecek olan komite, anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele alacak ve gerektiğinde alt komiteler kurabilecek. Komiteye hizmet vermek üzere Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurulacak.
Sekretaryaya, çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek ve ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak. Teklifte ayrıca tarafların oylamasıyla diğer ülkelerin de anlaşmaya katılımına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş durumda.
Meclis Gruplarının Oy Dağılımı ve Siyasi Yansımalar
TBMM Genel Kurulu’nda gerçekleştirilen oylama sonuçları, partilerin dış politika ve savunma antlaşmalarına yaklaşımındaki farklı siyasi tutumları gözler önüne serdi. Yapılan oylamada toplam 279 milletvekili kabul oyu kullandı.
Kanun teklifine AK Parti, MHP ve CHP grupları evet oyu verirken; YENİ Parti, İYİ Parti, DEM Parti ve Yeni Yol Grubu ise hayır oyu kullanan adresler oldu. Genel Kurul'da toplam 119 milletvekili ret oyu verirken, bu tablo Meclis içindeki stratejik mutabakat ve ayrışma hatlarını netleştirdi.
Oylamanın ardından sürecin ulusal onay aşamalarının tamamlanması ve son onay belgesinin komite sekretaryasına tevdi edilmesiyle birlikte anlaşmanın yürürlüğe girerek süresiz olarak uygulanması öngörülüyor.
Gelecek Projeksiyonu ve Anlaşmanın Fesih Koşulları
Süresiz olarak yürürlükte kalması planlanan anlaşma kapsamında taraflardan herhangi biri, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 10 yıl geçmesinin ardından diğer taraflara en az 3 ay önceden diplomatik kanallarla yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilebilecek.
Anlaşmanın sona ermesi veya taraflardan birinin çekilmesi, önceden mutabık kalınmış ve devam etmekte olan faaliyet ve projeleri etkilemeyecek. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasına ilişkin hukuki yükümlülükler ise anlaşmanın sona ermesinden sonra da süresiz olarak devam edecek.
Tarafların uluslararası konularda ortak tutum sergilemek amacıyla bölgesel ve uluslararası kuruluşlardaki iş birliğini güçlendirmesi ve savunma alanındaki mevcut mekanizmaları geliştirmesi önümüzdeki dönemin ana gündem maddeleri arasında yer alacak.
