Sakarya'nın tarımsal üretim üsleri olan Geyve ve Pamukova ilçelerinde coğrafi işaretli ayva hasadı tüm hızıyla sürerken, bölge ekonomisinde hem yüksek verim sevinci hem de maliyet baskısı bir arada yaşanıyor. Türkiye'nin ayva üretim ihtiyacının yüzde 60 gibi devasa bir oranını tek başına sırtlayan bu iki ilçede, 2026 yılı üretim sezonu boyunca toplam 60 bin ton rekolte elde edilmesi bekleniyor. Bahçelerden büyük bir titizlikle toplanan ve yöre halkı tarafından sarı altın olarak adlandırılan bu meyve, dalından yaprağına kadar değerlendirilen yapısıyla hem iç piyasanın hem de ihracat pazarının can damarını oluşturuyor.
Süreç boyunca yalnızca insan emeğine dayalı elle hasat yöntemi tercih edilirken, tarlalardan toplanan ürünler kalitelerine göre titizlikle tasnif edilip kasalanarak ilk etapta soğuk hava depolarına sevk ediliyor. Burada gerçekleştirilen paketleme ve hazırlık aşamalarının ardından Türkiye'nin dört bir yanındaki tezgahlara ve dünyanın farklı coğrafyalarına gönderilen ayvalar, tarımsal ticaret açısından stratejik bir rol üstleniyor. Nitekim dönemsel şartların elverişliliği sayesinde bu yıl rekolte rakamlarında yüzler gülerken, üreticinin sahada karşılaştığı ekonomik dengesizlikler ve fiyat makası madalyonun diğer yüzünü gözler önüne seriyor.
Geyve ve Pamukova bölgesinde rekolte artışının arka planı
Geçtiğimiz sezon tarım sektörünü derinden sarsan don olayları, Sakarya havzasındaki ayva üreticilerini ekonomik olarak büyük bir çıkmaza sürüklemiş, hatta çiftçilerin kendi evlerinde misafire ikram edecek meyve bulmakta bile zorlandığı ağır bir tablo ortaya çıkmıştı. Ancak bu yıl mevsim şartlarının tarımsal üretime ve bitki gelişimine daha elverişli seyretmesi, rekolte beklentisini 40-50 bin ton bandından doğrudan 60 bin ton seviyesine taşıdı. Uzmanlar, iklim dalgalanmalarının tarım üzerindeki yıkıcı etkilerinin bu yıl nispeten hafiflemesinin meyve kalitesine de doğrudan olumlu yansıdığını belirtiyor.
Öte yandan, coğrafi işaret tesciline sahip olan Geyve ayvası; kendine has aroması, sulu dokusu ve uzun raf ömrüyle biliniyor ve yalnızca taze tüketimle sınırlı kalmayıp pekmez, reçel, komposto, kurutma ve çay gibi çok katma değerli endüstriyel ürünlere de dönüştürülüyor. Bu durum, ürünün hasat dönemindeki ekonomik değerini artırırken, bölgedeki sanayi ve tarım entegrasyonunun da her geçen yıl daha da güçlenmesini sağlıyor. Üreticiler, modern tarım teknikleri ve bilinçli sulama yöntemleriyle verimi artırmaya çalışırken, coğrafi işaretin getirdiği standartları korumak için de büyük bir özen gösteriyor.
Bununla birlikte, tarlalardaki bu yoğun mesai sabahın erken saatlerinde başlarken, mevsimlik tarım işçileri zorlu hava şartlarına rağmen tonlarca meyveyi kasalamak için ter döküyor. Çoğunluğu kadınlardan oluşan işçi ekipleri, gün boyu süren zorlu toplama işlemlerini kamyon ve tırlara yüklenen kasalarla tamamlıyor. Tüccarlar ise ürünleri iç piyasa ve ihracat potansiyeline göre kategorize ederek uluslararası standartlarda paketleme süreçlerini koordine ediyor, böylece Sakarya ayvası küresel pazarlardaki yerini sağlamlaştırıyor.
Tarım sektöründe yükselen girdi maliyetleri ve işçi yevmiyeleri
Üretim miktarındaki rekor artışa rağmen bölgedeki çiftçiler, tarımsal girdi maliyetlerinin ve enflasyonun getirdiği yük altında ezilme tehlikesiyle karşı karşıya kalmış durumda. Pamukova Ziraat Odası Başkanı Yaşar Ulukaya'nın aktardığı verilere göre, bu yıl rekolte yüksek olmasına rağmen ürünler hak ettiği ekonomik karşılığı bulamıyor. Tarla çıkışında kilogram fiyatı 10 ile 15 lira arasında alıcı bulan ayva, bu durumun üreticiyi tatmin etmekten çok uzak olduğunu, hatta maliyetleri ancak karşılayabildiğini gösteriyor.
Sahadaki en büyük maliyet kalemlerinden birini oluşturan işçi yevmiyeleri ise günlük 1.500 lira ile 2.000 lira arasında değişirken, bazı bahçelerde bu rakam 2.500 liraya kadar tırmanıyor. Gübre, ilaç, akaryakıt ve nakliye giderlerindeki tırmanışla birleşen bu işçilik maliyetleri, çiftçinin yıl boyunca harcadığı mesainin karşılığını almasını engelliyor. Üreticiler, artan maliyetler karşısında hayatta kalabilmek için devlet desteklerinin ve bölgesel sübvansiyonların artırılmasını talep ediyor.
Ayrıca, hasat döneminin sonuna yaklaşırken yaşanan yağışlı hava dalgası, tarlalardaki işlerin seyrini yavaşlatma riski taşıyor. Uzmanlar, yağışların uzaması durumunda dalda kalan son ürünlerin zarar görebileceğini ve bu durumun hem rekolte kalitesini hem de üreticinin elindeki son stokların değerini olumsuz etkileyebileceğini vurguluyor. Çiftçiler, hava şartlarının elverdiği en kısa sürede hasadı tamamlamak için zamana karşı yarışıyor.
Üretici ile pazar tezgahı arasındaki uçurum nasıl kapanacak?
Tarlada kilogramı 10-15 liradan işlem gören ayvanın, büyükşehirlerdeki market raflarında 80 ila 100 lira arasında değişen fiyatlarla satışa sunulması, tarımsal tedarik zincirindeki adaletsizliği bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu durum, hem üreticinin emeğinin sömürüldüğü yönündeki eleştirileri artırıyor hem de nihai tüketicinin sağlıklı gıdaya erişimini zorlaştırıyor. Tüketiciler yüksek fiyatlar nedeniyle meyveye ulaşmakta zorlanırken, üretici de ürününü hak ettiği değerden satamamaktan yakınıyor.
Bu devasa fiyat makasının ortadan kaldırılması için kooperatifçilik modelinin güçlendirilmesi gerektiği sektör temsilcileri tarafından sıkça dile getiriliyor. Üreticiden tüketiciye doğrudan satış kanallarının açılması, aracı maliyetlerinin budanması ve tedarik zincirindeki şeffaflığın artırılması, hem çiftçinin cebini koruyacak hem de raflardaki astronomik fiyat artışlarını frenleyecektir. Aksi takdirde, önümüzdeki yıllarda küçük ölçekli üreticilerin tarımdan tamamen kopması kaçınılmaz bir tehlike olarak kapıda duruyor.
Sürecin sağlıklı bir zemine oturması adına atılması gereken adımların başında tarımsal planlama ve denetim mekanizmalarının etkinleştirilmesi geliyor. Özellikle büyük hallerdeki fiyat oluşum süreçlerinin şeffaf bir şekilde yönetilmesi ve üreticinin haklarını koruyucu yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi, tarım ekonomisinin sürdürülebilirliği açısından hayati bir önem taşıyor. Uzmanlar, aksi takdirde verimli geçen yılların bile üreticiye refah getirmeyeceğini ifade ediyor.
Hal düzenlemesi ve lojistik süreçlerde yeni dönemin zorunlulukları
Mevcut pazarlama ve dağıtım ağlarındaki aksaklıklar, üreticilerin hal düzenlemesi konusunda acil reform çağrısı yapmasına neden oluyor. Pamukova Ziraat Odası ve ilgili üretici birlikleri, tarım ürünlerinin tarladan çıkışından rafa gelene kadar geçirdiği aşamalarda denetimlerin sıkılaştırılmasını ve tüccar ile üretici arasındaki dengenin adil bir hukuki çerçeveye oturtulmasını istiyor. Mevcut hal yasasının günümüz ekonomik koşullarına ve enflasyonist ortama uyarlanması, sektörün en temel beklentileri arasında yer alıyor.
Lojistik ve soğuk hava depoculuğu da hasat döneminin başarıyla tamamlanmasında kritik bir diğer halkayı oluşturuyor. Toplanan ayvaların bozulmadan uzun süre saklanabilmesi için modern soğuk hava tesislerinin kapasitesinin artırılması ve enerji maliyetlerinin düşürülmesi gerekiyor. Bölgedeki mevcut depoların kapasitesi yüksek rekolteyi depolamakta zorlanırken, üreticiler ürünlerini elden çıkarmak için acele etmek zorunda kalıyor, bu da fiyatların baskılanmasına yol açıyor.
Sonuç olarak Sakarya'nın Geyve ve Pamukova ilçelerinde yaşanan bu bereketli sezon, Türk tarımının potansiyelini bir kez daha gözler önüne sererken, aynı zamanda yapısal sorunların acilen çözülmesi gerektiği mesajını veriyor. 60 bin tonluk rekolte rakamı ulusal ekonomi için büyük bir kazançken, bu kazancın tarladaki üreticinin yüzünü güldürecek adil bir gelir dağılımıyla desteklenmesi, gelecek yılların tarımsal devamlılığı için kilit rol oynayacak.
