Sakarya'da şeker pancarı üreticilerinin uzun süredir çözüm beklediği ödeme belirsizliği ve kota sorununda resmi temasların ardından yeni bir döneme girildi. Adapazarı Şeker Fabrikası'nın kota hakkının Bor Şeker'e devredilmesinin ardından mahsul bedellerini tahsil etmekte zorlanan çiftçiler, yaşadıkları ekonomik sıkıntıları Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın kenti ziyareti sırasında doğrudan iletmişti.
Üreticilerin haklı tepkileri ve fabrika önünde gerçekleştirdikleri traktörlü eylemlerin ardından Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi (APEK) yönetimi Ankara'da yoğun bir diplomasi trafiği başlattı. APEK Başkanı Sebahattin Karasakal'ın öncülüğünde yürütülen görüşmeler neticesinde hem üreticilerin biriken alacakları için kesin bir takvim oluşturuldu hem de Sakarya'nın pancar üretim kotasına ilişkin kritik bir idari düzenlemeye imza atıldı.
Yaşanan gelişmelerin ardından gözler tamamen aralık ayının ilk yarısında yapılacak ödemelere çevrilirken, sektör temsilcileri sürecin yakından takipçisi olacaklarını vurguluyor. Tarım sektörünün en önemli paydaşlarından biri olan şeker pancarı üreticileri, önümüzdeki döneme daha güvenle bakabilmek adına atılacak somut adımları bekliyor.
Adapazarı Şeker Fabrikası devrinin ardından yaşanan kriz
Sakarya tarım ekonomisinin omurgasını oluşturan şeker pancarı üretiminde kriz, Adapazarı Şeker Fabrikası'nın kota hakkının Bor Şeker'e devredilmesiyle tetiklendi. Devir sürecinin ardından eski alışkanlıkların ve ödeme dengelerinin değişmesi, bölgedeki çiftçileri mali açıdan oldukça zor bir duruma soktu. Daha önceki dönemlerde mahsul teslimatının hemen ardından belirli oranlarda ödeme alan üreticiler, yeni yapıda peşin veya avans ödeme imkanlarının kısıtlanması nedeniyle nakit akışı sorunu yaşadı.
Geçmiş işleyişte Adapazarı Şeker Fabrikası'nın ürün bedelinin yüzde 75'lik kısmını teslim aşamasında ödediği, kalan tutarın ise yaklaşık iki aylık bir vadeyle üreticilerin hesaplarına aktarıldığı biliniyor. Ancak Bor Şeker'in mevcut iş modelinde bu uygulamanın bulunmaması, hasat döneminde masraflarını karşılamaya çalışan çiftçilerin borç sarmalına girmesine zemin hazırladı. Üreticilerin artan maliyetler karşısında seslerini duyurmak için gerçekleştirdiği eylemler, sorunun yerel boyuttan ulusal düzeyde bir tarım politikası tartışmasına evrilmesine neden oldu.
Bakan İbrahim Yumaklı'nın kenti ziyareti sırasında dile getirilen mağduriyetler, Ankara nezdinde acil bir eylem planının hazırlanmasını zorunlu kıldı. APEK yönetimi tarafından başlatılan girişimler, hem üreticinin havada kalan alacaklarının güvence altına alınması hem de geleceğe yönelik belirsizliklerin giderilmesi adına kritik bir eşik oluşturdu.
Ankara temasları ve borç tasfiyesi için netleşen takvim
Üreticilerin tepkilerinin ardından APEK Başkanı Sebahattin Karasakal tarafından Ankara'da gerçekleştirilen üst düzey görüşmeler, tıkanan noktaların aşılmasında kilit rol oynadı. Bor Şeker Fabrikası yetkilileriyle yapılan pazarlıklar sonucunda, üreticilerin geçmiş dönemden kalan tüm alacaklarının ödeneceği tarih aralığı resmi olarak kararlaştırıldı. Yapılan mutabakata göre çiftçilerin beklediği ödemelerin tamamı, 1 ile 15 Aralık tarihleri arasında hesaplara yatırılacak.
Belirlenen bu takvim, aylardır borçlarını ödemekte ve yeni sezon hazırlığı yapmakta zorlanan üreticiler için adeta nefes niteliği taşıyor. Bor Şeker yönetiminin taahhüt ettiği bu ödemelerin zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleştirilmesi, bölgedeki üretici ile sanayici arasındaki güven tazelenmesi açısından hayati önem arz ediyor. Sektör paydaşları, aralık ayının ilk yarısında yaşanacak bu nakit girişinin yerel esnafa da olumlu yansıyacağını ifade ediyor.
- Bor Şeker Fabrikası yetkilileriyle yapılan görüşmeler sonucunda ödeme takvimi netleşti.
- Üreticilerin kalan tüm alacakları 1-15 Aralık tarihleri arasında ödenecek.
- Geçmiş dönem borçlarının tasfiyesiyle birlikte çiftçilerin finansal yükü hafifleyecek.
Sakarya pancar kotasının Eskişehir'e bağlanması
Ankara'daki temaslardan çıkan bir diğer önemli başlık ise Sakarya'da üretilecek şeker pancarının hangi fabrikada işleneceği meselesi oldu. Fabrika devrinden sonra Sakaryalı üreticilerin en büyük endişelerinden biri, mahsullerinin işleneceği tesislerin uzaklığı ve lojistik süreçlerde yaşanacak aksaklıklardı. Türkşeker ile yapılan müzakereler sonucunda Sakarya'nın pancar üretim kotasının Eskişehir'e bağlanması konusunda uzlaşma sağlandı.
Ancak bu karar, lojistik maliyetler ve pratiklik açısından sahada bazı soru işaretlerini de beraberinde getirdi. APEK Başkanı Karasakal, Sakarya'da üretilen pancarın yaklaşık 700 kilometre uzaklıktaki bir tesise sevk edilmesinin üretici açısından ne ekonomik ne de mantıklı olduğunu dile getirdi. Uzak mesafenin nakliye maliyetlerini artıracağı ve ürün firesini yükselteceği endişesi, çiftçi kooperatiflerinin öncelikli gündem maddeleri arasında yer alıyor.
Eskişehir kotasına ilişkin bu idari düzenlemenin sahada nasıl karşılık bulacağı ve nakliye maliyetlerinin nasıl sübvanse edileceği önümüzdeki üretim dönemlerinde netleşecek. Yetkililer, bu uzun mesafeli sevkiyat modelinin üreticiye ekonomik bir külfet getirmemesi için ek tedbirlerin alınması gerektiğini vurguluyor.
Çiftçinin bütçesine ve tarımsal üretime yansımaları
Sakarya'da yaşanan bu gelişmeler, doğrudan üreticinin cebini ve tarımsal üretim motivasyonunu etkiliyor. Gübre, mazot, tohum ve ilaç gibi girdilerde yaşanan yüksek maliyet artışları altında ezilen çiftçi için aralık ayında yapılacak ödemeler hayatta kalma mücadelesinin bir parçası haline geldi. Alacakların gecikmesi, üreticilerin bankalara ve tarım kredi kooperatiflerine olan borçlarını ödemesini imkansız hale getirirken, yeni sezon için ekim yapma ihtimalini de tehlikeye atıyordu.
Aralık ayının ilk yarısında yapılacak ödemelerle birlikte çiftçiler, biriken borçlarını kapatma ve gelecek sezon için tarlalarını hazırlama imkanı bulacak. Ancak uzun vadede pancar üretiminin sürdürülebilirliği için yerelde işleme tesislerinin varlığı ve adil alım fiyatlarının belirlenmesi gerektiği her fırsatta dile getiriliyor. Tarım ekonomistleri, üreticinin yaşadığı bu güven bunalımının kalıcı olarak aşılması için sanayici ve üretici kooperatifleri arasında daha şeffaf bir mekanizma kurulmasının şart olduğunu belirtiyor.
Sahadaki pratik uygulamalar incelendiğinde, üreticinin önünü görebilmesi için sadece borçların ödenmesinin yetmediği, aynı zamanda lojistik ve kota sorunlarına kalıcı çözümler üretilmesi gerektiği net bir şekilde görülüyor. Sakaryalı çiftçiler, açıklanan takvimin harfiyen uygulanmasını ve mağduriyetlerin bir daha tekrarlanmamasını talep ediyor.
Önümüzdeki dönemin yol haritası ve beklentiler
Gelişmelerin bir sonraki aşamasında, 1 Aralık tarihinde başlayacak ödeme sürecinin sorunsuz bir şekilde tamamlanması en kritik basamak olarak öne çıkıyor. Bor Şeker'in taahhütlerine sadık kalması, bölgedeki tarımsal huzurun tesis edilmesinde birinci derecede rol oynayacak. APEK yönetimi ve üretici temsilcileri, sürecin her aşamasını yakından izleyeceklerini ve verilen sözlerin takipçisi olacaklarını belirtiyor.
Öte yandan Eskişehir kotasıyla ilgili düzenlemenin sahadaki uygulamaları, önümüzdeki ekim döneminde daha net bir şekilde görülecek. Lojistik dezavantajların giderilmesi adına Türkşeker ve ilgili bakanlık birimlerinin yapacağı ilave çalışmalar, Sakarya tarımının geleceği açısından belirleyici olacak. Üreticiler, hak ettikleri kazancı zamanında alabildikleri ve emeklerinin karşılığını buldukları bir üretim ikliminin yeniden tesis edilmesini bekliyor.
Sonuç olarak Sakarya pancar üreticisi için aralık ayı, hem geçmişin borçlarının kapatıldığı hem de geleceğe dair yeni soru işaretlerinin masaya yatırıldığı bir dönüm noktası olacak. Atılacak her adım, bölgedeki tarımsal üretimin geleceğini doğrudan şekillendirecek.
