Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2027 yılı bütçe görüşmeleri, muhalefet milletvekillerinin sert eleştirilerine sahne oldu. Görüşmeler sırasında söz alan Yeni Parti Sakarya Milletvekili Ayça Taşkent, kadın yoksulluğu, bakım emeği, istihdam eşitsizliği ve nafaka düzenlemelerine ilişkin çarpıcı tespitlerde bulundu. Bütçe rakamlarının ötesinde, ayrılan kaynakların toplumsal sınıfları ve bireyleri ne ölçüde koruduğunun sorgulanması gerektiğini belirten Taşkent, iktidarın sosyal politika tercihlerini eleştirdi.
Sürecin arka planına bakıldığında, son yıllarda Türkiye'de artan enflasyonist baskılar ve derinleşen ekonomik kriz, en çok kadınları ve çocukları etkileyen yapısal sorunları gün yüzüne çıkardı. Özellikle istihdam piyasasında kadınların yaşadığı dışlanma, esnek ve güvencesiz çalışma koşulları ile ev içi karşılıksız bakım emeği, konunun sadece ekonomik değil aynı zamanda hukuki ve sosyolojik boyutlarını da ortaya koyuyor. Meclis kürsüsünden yapılan bu kapsamlı çıkış, uzun süredir kamuoyunun nabzını tutan nafaka tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Nitekim konunun uzmanlarının ve kadın sivil toplum kuruluşlarının uzun süredir dile getirdiği veriler, Meclis bütçe görüşmelerinde ilk kez bu kadar net bir istatistiki çerçeveyle resmi kayıtlara geçirildi. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine dayanarak yapılan analizler, kadınların iş gücüne katılım oranlarındaki düşüşün tesadüfi olmadığını, aksine kamusal destek mekanizmalarının yetersizliğinden kaynaklandığını kanıtlar nitelikte. İktidar kanadından gelecek yanıtlar beklenirken, muhalefet kanadı bütçe önceliklerinin kökten değiştirilmesi gerektiğini savunuyor.
TBMM Bütçe Görüşmelerinde Gündeme Gelen Temel Kadın Politikaları Eleştirileri
Ayça Taşkent'in komisyon kürsüsünden dile getirdiği eleştirilerin merkezinde, iktidarın sürekli vurguladığı aile kavramı ile sahadaki acı gerçekler arasındaki derin uçurum yer aldı. TÜİK 2025 verilerine göre kadınların istihdam oranının yüzde 32,5 seviyesinde kalması ve üç yaşından küçük çocuğu bulunan kadınlarda bu oranının yüzde 27'ye gerilemesi, sosyal politikalardaki tıkanıklığın en somut göstergesi olarak sunuldu. Kadınların ekonomik bağımsızlıklarını sağlayacak adımların atılmadığını savunan Taşkent, mevcut yaklaşımların kadını birey olarak değil yalnızca aile içine hapsettiğini vurguladı.
Öte yandan, yeterli ücretsiz kamusal kreş hizmetlerinin sunulmaması ve çocuk bakım sorumluluğunun tamamen kadınların omuzlarına yıkılması, istihdamdaki eşitsizliği perçinleyen temel etkenler arasında gösterildi. Laikliğin aşındırıldığı ve eşit yurttaşlık ilkesinin zedelendiği bir idari yapıda kadınların güvencesinden bahsetmenin imkansız olduğu ifade edildi. Evlilik birliği içinde yaşanan ekonomik eşitsizliğin, boşanma durumunda çok daha trajik boyutlara ulaştığı ve kadınları doğrudan yoksulluk çemberinin içine ittiği gerçeği komisyon tutanaklarına geçti.
Bununla birlikte, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının öncelikli hedeflerinin gözden geçirilmesi gerektiği, kadınların haklarını kısıtlayıcı yasal düzenlemeler yerine onların ekonomik özgürlüğünü destekleyici projeler üretilmesinin şart olduğu yinelendi. Bakanlık bütçesinin dağılımı incelendiğinde, kadınları güçlendirecek projelere yeterli pay ayrılmadığı ve mevcut kaynakların koruyucu olmaktan uzak kaldığı iddiaları, oturum boyunca geniş yankı uyandırdı.
Yoksulluk Nafakası Üzerinden Yürütülen Tartışmaların Arka Planı
Kamuoyunda uzun süredir tartışma konusu yapılan yoksulluk nafakasının sınırlandırılması girişimleri, bütçe görüşmelerinde en çok tartışılan başlıklardan biri oldu. İktidar çevrelerinin ve bazı erkek hakları savunucusu grupların öne sürdüğü istisnai mağduriyet hikayelerinin, genel tabloyu yansıtmaktan uzak olduğunu belirten Taşkent, somut araştırmalara ve saha verilerine dikkat çekti. Bir gün evli kalıp ömür boyu nafaka ödemek zorunda kalan erkek argümanının, milyonlarca kadının yaşadığı derin yoksulluk gerçeğinin üzerini örtmek için bir araç olarak kullanıldığı savunuldu.
Kadın Dayanışma Vakfının 16 ilde gerçekleştirdiği 155 dosyalık kapsamlı araştırma, nafaka sisteminin pratikte nasıl işlediğine dair çarpıcı gerçekleri gözler önüne serdi. İncelenen dosyaların yalnızca yüzde 12'sinde yoksulluk nafakasına hükmedildiği gerçeği, nafakanın iddia edildiği gibi yaygın ve kolay erişilen bir imtiyaz olmadığını kanıtladı. Üstelik hükmedilen nafakaların da yüzde 44'ünün borçlular tarafından ödenmediği ve tahsil edilemediği verisi, sistemin hukuki koruma mekanizmalarındaki büyük açığı gözler önüne serdi.
Söz konusu araştırmaya göre mahkemelerce hükmedilen ortalama nafaka tutarının güncel hesaplamalarla sadece 2 bin 83 lira olması, tartışmaların odağındaki ekonomik boyutu netleştirdi. Borçluların yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle kadınların icra dairelerinde ve mahkeme koridorlarında yıllca hukuk mücadelesi vermek zorunda kaldığı, bu durumun ise kadınları tamamen çaresizliğe mahkûm ettiği ifade edildi.
İki Bin Liralık Nafaka Tutarıyla Hayatta Kalma Mücadelesi Nasıl Verilir?
Bütçe komisyonunda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanına doğrudan yöneltilen sorular, milyonlarca kadının günlük yaşamda karşılaştığı ekonomik kabusu açıkça gözler önüne serdi. Günümüz enflasyon koşullarında, ev kiralarının ve temel gıda fiyatlarının ulaştığı devasa boyutlar göz önüne alındığında, ortalama 2 bin liralık bir nafaka ile bir kadının barınma, beslenme ve giyinme gibi temel ihtiyaçlarını karşılamasının imkansız olduğu vurgulandı. Kadınların bu cüzi rakamları bile düzenli olarak tahsil edemediği bir ortamda, nafaka süresinin sınırlandırılmasının tartışmaya açılması büyük bir çelişki olarak nitelendirildi.
Mevcut hukuki düzenlemelere göre yoksulluk nafakasının zaten koşulsuz ve ömür boyu garanti edilen bir hak olmadığı, kadının yeniden evlenmesi veya yoksulluk durumunun ortadan kalkması hâlinde mahkeme kararıyla sona erdirilebildiği hatırlatıldı. Ayrıca ekonomik koşulların değişmesi durumunda nafakanın miktarının artırılabildiği veya düşürülebildiği yasal mevzuatta açıkça yer almasına rağmen, konunun yanlış lanse edildiği ifade edildi. Evlilik birliği süresince kadının üstlendiği karşılıksız ev içi emeğin ve bakım sorumluluğunun ekonomik karşılığının verilmediği, boşandıktan sonraki yoksulluğun ise tamamen kadının şahsi sorunuymuş gibi gösterilmesinin kabul edilemez olduğu dile getirildi.
Uygulamada yaşanan bu kronik sorunların çözümü için bakanlığın nafaka miktarını düşürmek veya süresini kısıtlamak yerine, ödenmeyen nafakaların devlet eliyle etkin bir şekilde tahsil edilmesi için acil mekanizmalar kurması gerektiği belirtildi. Nafakanın bir ayrıcalık değil, evlilik birliğindeki ekonomik eşitsizliğe karşı kanun koyucu tarafından tanınmış son derece sınırlı bir güvence olduğu gerçeği bir kez daha altı çizilerek vurgulandı.
Aile Arabuluculuğu Mekanizmaları Kadınları Hangi Risklerle Karşı Karşıya Bırakıyor?
Son dönemde sosyal politikalar gündemine sokulan aile arabuluculuğu tartışmaları, komisyon toplantısında şiddet ve baskı mağduru kadınlar açısından değerlendirildi. Şiddet gören, ekonomik özgürlüğü elinden alınmış ve psikolojik baskı altında yaşayan bir kadının, karşısındaki tarafla eşit şartlarda ve özgür iradesiyle bir pazarlık masasına oturmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu ifade edildi. Eşitsiz güç dengesinin hüküm sürdüğü bu tür gayri resmi masaların, kadınları haklarından feragat etmeye zorlayan birer baskı aracına dönüşebileceği uyarısı yapıldı.
Kadınları korumaktan uzak ve onları mevcut sorunlu aile yapılarına mahkûm etmeyi amaçlayan her türlü arabuluculuk veya uzlaştırma modelinin sosyal devlet ilkeleriyle bağdaşmadığı açıkça dile getirildi. Devletin temel görevinin tarafları uzlaştırmak adı altında eşitsizliği meşrulaştırmak değil, şiddet gören ve yoksulluk çeken bireylerin haklarını etkin bir şekilde korumak olduğu yinelendi. Kadınların hak arama özgürlüğünü kısıtlayan bu tür mekanizmaların, toplumsal huzuru sağlamak bir yana, şiddet sarmalını daha da derinleştireceği savunuldu.
Sonuç olarak, Türkiye'deki kadın hareketinin ve muhalefet milletvekillerinin talebinin, nafaka hakkının gasp edilmesi değil, kadınların istihdamda güvenceli şekilde yer alması olduğu net bir şekilde ifade edildi. Kamusal kreşlerin yaygınlaştırılması, eşit işe eşit ücret ilkesinin hayata geçirilmesi ve nafaka alacaklarının devlet garantisiyle tahsil edilmesi halinde, bugünkü kriz tablosunun büyük ölçüde ortadan kalkacağı vurgulanarak bütçe görüşmeleri tamamlandı.
